เส้นทางชีวิตและวัฒนธรรมการดื่มสุราของคนไร้บ้าน: ความเปราะบางเชิงโครงสร้างและกลยุทธ์การปรับตัว ในจังหวัดขอนแก่น
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทำความเข้าใจวัฒนธรรมการดื่มสุราของคนไร้บ้านผ่านมิติของเวลา พื้นที่ และเส้นทางชีวิต รวมถึงวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างความเปราะบางเชิงโครงสร้าง ปัจจัยสังคมกำหนดสุขภาพ และแบบแผนการดื่มสุราในชีวิตประจำวันของคนไร้บ้าน การศึกษานี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยเก็บข้อมูลจากการสำรวจคนไร้บ้าน 45 คน การสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลหลัก 20 คน การสังเกตแบบมีส่วนร่วม และการจัดทำปฏิทินชีวิต (Life History Calendar) ระหว่างเดือนมีนาคม พ.ศ. 2567 ถึงเดือนกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2569 ในพื้นที่เทศบาลนครขอนแก่น
ผลการศึกษาพบว่า การดื่มสุราของคนไร้บ้านเป็นกระบวนการที่ก่อรูปขึ้นตลอดเส้นทางชีวิต โดยก่อนเข้าสู่ภาวะไร้บ้าน การดื่มสัมพันธ์กับวิถีการดื่มของคนในครอบครัว กลุ่มเพื่อน และวัฒนธรรมการทำงาน ขณะที่ภายหลังเข้าสู่ภาวะ
ไร้บ้าน ความหมายและหน้าที่ของการดื่มได้เปลี่ยนไปสู่การเป็นกลไกในการจัดการความเครียด ความโดดเดี่ยว และความไม่มั่นคงในชีวิตประจำวัน นอกจากนี้ สุรา
ยังทำหน้าที่เป็นสื่อกลางในการสร้างความสัมพันธ์ทางสังคม ธำรงความเป็นสมาชิกของกลุ่ม และเป็นส่วนหนึ่งของกลยุทธ์การปรับตัวภายใต้เงื่อนไขของความไร้บ้าน ผลการศึกษายังพบว่า พื้นที่สาธารณะมีบทบาทสำคัญต่อการก่อรูปวัฒนธรรม
การดื่ม โดยเอื้อต่อการสร้างเครือข่ายการดื่ม การแบ่งปันทรัพยากร และการช่วยเหลือเกื้อกูลกันภายในกลุ่ม ซึ่งสะท้อนว่าการดื่มสุรามิได้เป็นเพียงพฤติกรรมส่วนบุคคล แต่เป็นส่วนหนึ่งของระบบความสัมพันธ์ทางสังคมภายใต้เงื่อนไขของความขาดแคลน
การศึกษานี้เสนอว่า การดื่มสุราของคนไร้บ้านไม่ควรถูกอธิบายในฐานะพฤติกรรมเบี่ยงเบนของปัจเจกบุคคล หากแต่เป็นผลผลิตของเส้นทางชีวิต ปัจจัยสังคมกำหนดสุขภาพ และความเปราะบางเชิงโครงสร้าง โดยวัฒนธรรมการดื่มสุราทำหน้าที่เชื่อมโยงการปรับตัวของบุคคลเข้ากับเงื่อนไขทางสังคมที่พวกเขาเผชิญ การแก้ไขปัญหาจึงจำเป็นต้องดำเนินควบคู่กับการสร้างความมั่นคงด้านที่อยู่อาศัย การส่งเสริมการมีงานทำ การเพิ่มการเข้าถึงบริการสุขภาพและสุขภาพจิต ตลอดจนการพัฒนาระบบสวัสดิการสังคมที่ครอบคลุม เพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางสุขภาพและยกระดับคุณภาพชีวิตของคนไร้บ้านอย่างยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี
ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับมหาวิทยาลัยอุบลราชธานี และคณาจารย์ท่านอื่นๆในมหาวิทยาลัยฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใดๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
เอกสารอ้างอิง
Chueaduangphui, K., Polthip, A., Wattanamkul, V., & Prasertsuk, S. (2018). Homeless way of life in Khon Kaen City Municipality, Khon Kaen Province. Veridian E-Journal, Silpakorn University, 11(2), 1341-1362.
Garrett, G. R. (1992). Homelessness, alcohol, and other drug abuse: Research traditions and policy responses. New England Journal of Public Policy, 8(1).
Kata, P. (2025). Alcohol as life infrastructure and harm reduction approaches to alcohol consumption. Journal of Humanities and Social Sciences, Ubon Ratchathani University, 16(2), 35–75. (In Thai)
Kata, P. & Chao-Rai-Ngoen, S. (2018). Cultural epidemiology. Health and Social Research Institute. (In Thai)
Konkaew, K. (2016). Meaning and drinking culture among homeless people. In S. Chao-Rai-Ngoen, & B. Charoenrat (Eds.), Culture and health risk research: Alcohol and tobacco (pp. 89–172). Health and Social Research Institute. (In Thai)
Koob, G. F. (2013). Theoretical frameworks and mechanistic aspects of alcohol addiction: Alcohol addiction as a reward deficit disorder. Current Topics in Behavioral Neurosciences, 13, 3–30. https://doi.org/10.1007/7854_2011_129
Link, B. G., & Phelan, J. C. (2001). Conceptualizing stigma. Annual Review of Sociology, 27, 363–385.
Phelan, J., Link, B. G., Moore, R. E., & Stueve, A. (1997). The stigma of homelessness: The impact of the label “Homeless” on attitudes toward poor persons. Social Psychology Quarterly, 60(4), 323–337.
Room, R., & Mäkelä, K. (2000). Typologies of the cultural position of drinking. Journal of Studies on Alcohol, 61(3), 475–483. https://doi.org/10.15288/jsa.2000.61.475
Sheiham, A. (2009). Closing the gap in a generation: Health equity through action on the social determinants of health. A report of the WHO Commission on Social Determinants of Health (CSDH) 2008. Community Dental Health, 26(1), 2–3.
Spradley, J. P. (1970). You owe yourself a drunk: An ethnography of urban nomads. Little, Brown and Company.
Uwannachotima, N. (2017). Social determinants of health and health promotion in population. Journal of Health Science, 25(1), 147–156. (In Thai)
Wisetpricha, B. (2022). Dynamics of prejudice and responses to prejudice against homeless people. In N. Duangwises (Ed.), Looking through prejudice 2: Humanity in Thailand's landscape of prejudice (pp. 48–96). Princess Maha Chakri Sirindhorn Anthropology Centre.
Wisetpricha, B. (2024). Challenging Stereotypes: Understanding Drinking Cultures among the Urban Poor. Journal of Anthropology, Sirindhorn Anthropology Centre, 7(2). 11-52. (In Thai)
World Health Organization. (2023). Social determinants of health. WHO.https://www.who.int/health-topics/social-determinants-of-health
