โซ้ปฏิมา : การสร้างสรรค์แบบมีส่วนร่วม กรณีคติพระพุทธรูปไม้แบบล้านนา

บทคัดย่อ

การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อส่งเสริมให้ผู้สูงอายุในชุมชนบ้านโซ้ได้ทำกิจกรรมโดยการมีส่วนร่วมสร้างสรรค์พุทธศิลปกรรมภายใต้หัวข้อ “พระเจ้าโซ้” และเป็นอัตลักษณ์พื้นถิ่นที่สำคัญของชุมชนบ้านโซ้ ตลอดจนการส่งเสริมให้ช่างสูงอายุได้ใช้เวลายามว่างสืบสานงานพุทธศิลป์ และ 2) เพื่อสร้างสรรค์ผลงานพระพุทธรูปไม้โดยมีที่มาและแรงบันดาลใจจากพุทธศิลป์เมืองพะเยา อาศัยหลักการทางทัศนธาตุมาใช้เป็นหลักการประกอบการสร้างสรรค์ผลงาน โดยเป็นการสร้างเครือข่ายแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ในด้านศิลปวัฒนธรรม ภูมิปัญญาพื้นบ้าน ระหว่างชุมชนบ้านโซ้และมหาวิทยาลัยพะเยาผ่านการออกแบบประติมากรรมสร้างสรรค์โดยชุมชนบ้านโซ้ ซึ่งเป็นการร่วมกันระหว่างช่างพื้นถิ่นและกลุ่มนักวิจัย

ผลการวิจัยพบว่าวัสดุที่สำคัญในท้องถิ่นที่ใช้เป็นส่วนประกอบหลักในการสร้างพระเจ้าโซ้คือไม้ขนุนที่ได้รับการอนุเคราะห์จากชุมชนภายใต้แนวคิด เพื่อสร้างสรรค์พระพุทธรูปที่แตกต่างไปจากรูปแบบเดิม จึงมีแนวคิดที่สอดคล้องกับสีเหลืองได้จากฟักทองและสีของไม้ขนุน อีกทั้งฟักทองยังเป็นผลผลิตที่สร้างชื่อเสียงให้กับชุมชนบ้านโซ้อย่างต่อเนื่องในด้านเศรษฐกิจ อีกประการหนึ่งยังได้รับข้อเสนอแนะจากชุมชนเพื่อประกอบการสร้างสรรค์คือการนำเอาลักษณะพิเศษของพุทธรูปที่สำคัญของจังหวัดพะเยามาผสมผสานการสร้างสรรค์พระพุทธรูปไม้

จากการสร้างสรรค์และการค้นคว้าเพิ่มเติมพบว่ามีข้อมูลพระพุทธรูปไม้จากกลุ่มช่างพะเยาองค์หนึ่งที่พิพิธภัณฑ์วัดลี ตำบลเวียง อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา ซึ่งมีโครงสร้างทางรูปทรงจัดอยู่ในกลุ่มพระเจ้าตนหลวง วัดศรีโคมคำ หมู่ที่ 1 ตำบลเวียง อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา จึงได้นำเอาโครงสร้างทางรูปทรงพระพุทธรูปไม้ดังกล่าวมาผสมผสานกันในกระบวนการสร้างสรรค์ ผลที่ได้รับคือ พระเจ้าโซ้มีองค์ประกอบของรูปทรงที่เป็นพื้นถิ่นและยังคงเอกลักษณ์พุทธศิลป์แบบสกุลช่างพะเยา จึงมีการขนานนามพระพุทธรูปองค์นี้ว่า “โซ้ปฏิมา” อันเป็นพระพุทธรูปประจำถิ่นชุมชนบ้านโซ้ที่เกิดขึ้นจากความร่วมมือของคนในชุมชน