ศิลปกรรมแบบพระราชนิยมในวัดไทยฝั่งธนบุรีสู่การสร้างสรรค์จิตรกรรมร่วมสมัย

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ศึกษาศิลปะแบบพระราชนิยมเพื่อสรุปข้อค้นพบของรูปแบบการสร้างสรรค์ผลงานศิลปะแบบพระราชนิยม ศึกษาศิลปะร่วมสมัยเพื่อสรุปข้อค้นพบของรูปแบบการสร้างสรรค์ผลงานศิลปะร่วมสมัย และสร้างสรรค์จิตรกรรมร่วมสมัยโดยมีแรงบันดาลใจจากศิลปะแบบพระราชนิยมสมัยรัชกาลที่ 3 ผู้วิจัยศึกษาศิลปกรรมแบบพระราชนิยมในวัดไทยฝั่งธนบุรี จำนวน 5 วัด ที่เข้าเกณฑ์การก่อสร้างตามแบบพระราชนิยม เป็นวัดที่สร้างโดยกษัตริย์ พระบรมวงศ์ ขุนนาง และสามัญชน อันเป็นกรณีที่สามารถให้ข้อมูลได้มาก (Information-rich cases) คือ วัดราชโอรสารามราชวรวิหาร วัดนางนองวรวิหาร วัดกัลยาณมิตรวรมหาวิหาร วัดเศวตฉัตรวรวิหาร และวัดประเสริฐสุทธาวาส ผู้วิจัยได้สร้างแบบร่างงานจิตรกรรม และแบบสัมภาษณ์ เข้าทำการสัมภาษณ์ศิลปินอิสระ อาจารย์ศิลปะ และนักวิชาการทางด้านศิลปะ โดยใช้ทฤษฎีทัศนศิลป์ เกณฑ์การประเมินคุณภาพและคุณค่าของจิตรกรรม (Soonpongsri 2016, 211 - 294) ประยุกต์เป็นแบบสัมภาษณ์และใช้เป็นเกณฑ์ในการประเมินคุณภาพและคุณค่าของงานจิตรกรรม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการพรรณนา

ผลการสำรวจการประเมินคุณภาพและคุณค่าของผลงานจิตรกรรมร่วมสมัยแรงบันดาลใจจากศิลปะแบบพระราชนิยมในสมัยรัชกาลที่ 3 พบว่าผลงานจิตรกรรมร่วมสมัยชุดนี้สะท้อนคุณค่าทั้ง 3 ด้าน 1) ด้านคุณค่าทางความงาม การจัดองค์ประกอบมีความเหมาะสม รูปทรงที่มาจากโครงสร้างทางสถาปัตยกรรมรวมถึงลวดลายที่เป็นเอกลักษณ์ผสมผสานระหว่างวัฒนธรรมไทยจีน 2) ด้านคุณค่าทางด้านอารมณ์ความรู้สึกสร้างความประทับใจ ให้ความรู้สึกซาบซึ้งถึงความเป็นมาในอดีต 3) ด้านการแสดงออกถึงแนวความคิดที่สื่อความหมาย สามารถสื่อความหมายได้ดีทางด้านความเจริญรุ่งเรืองทางด้านศาสนาและความสัมพันธ์ระหว่างไทยและจีนส่วนในด้านเศรษฐกิจยังสื่อความหมายไม่ชัดเจน ซึ่งจากคุณค่าทางด้านความงาม ทางด้านอารมณ์ความรู้สึก และทางด้านการแสดงออกถึงแนวความคิดที่สื่อความหมายที่ปรากฏในงานจิตรกรรมชุดนี้สามารถสะท้อนให้เห็นถึงปรากฏการณ์ความงามแบบพิเศษจากศิลปกรรมแบบพระราชนิยมในวัดไทย ฝั่งธนบุรี ที่เป็นความงามข้ามกาลเวลาจนถึงยุคปัจจุบัน ควรค่าต่อการตระหนักรู้ รวบรวมองค์ความรู้สู่การสร้างสรรค์ และถ่ายทอดสู่ชนรุ่นหลัง