จิตรกรรมฝาผนังวิหารน้ำแต้ม วัดพระธาตุลำปางหลวง: ข้อคิดเห็นใหม่ในการกำหนดอายุและคติการสร้าง

บทคัดย่อ

จิตรกรรมบนฝาย้อยของวิหารน้ำแต้ม วัดพระธาตุลำปางหลวง ได้รับอิทธิพลบางประการจากรูปแบบจิตรกรรมฝาผนังของพม่าสมัยนยองยานจนถึงสมัยคองบองตอนต้น ซึ่งครอบคลุมระยะเวลาตั้งแต่ต้นพุทธศตวรรษที่ 23 ถึงครึ่งแรกพุทธศตวรรษที่ 24 แต่ทั้งนี้ไม่เกี่ยวข้องกับแนวความคิดหรือคติความเชื่อของพม่าในช่วงเวลาที่เขียนภาพ ผสมผสานเข้ากับแบบอย่างของวัฒนธรรมล้านนาหรือกลุ่มชนอื่น ๆ ที่เข้ามาอยู่ในล้านนา จนกลายเป็นงานที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่มีคุณค่าทั้งด้านความงามและฝีมือเชิงช่างสูง จึงน่าจะได้รับการอุปถัมภ์จากชนชั้นปกครองของเมืองลำปางในช่วงที่บ้านเมืองเริ่มมีความมั่นคงมากขึ้น คือ ช่วงราวครึ่งแรกของพุทธศตวรรษที่ 24 และยังเป็นช่วงที่มีการอุปถัมภ์วัดพระธาตุลำปางหลวงอย่างมาก อันน่าจะเป็นช่วงเวลาที่เหมาะสมต่อการเขียนจิตรกรรมบนฝาย้อยของวิหารน้ำแต้ม อีกทั้งอาจได้รับอิทธิพลด้านเนื้อเรื่องของจิตรกรรมฝาผนังจากทางกรุงเทพฯ คือ เรื่องมฆมาณพหรือประวัติพระอินทร์และเรื่องพระนางสามาวดี ซึ่งเขียนขึ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก อันเป็นช่วงที่ตระกูลเจ้าเจ็ดตนกับราชสำนักสยามมีความสัมพันธ์ที่ดีต่อกัน แต่ได้มีการนำไปปรับใช้ในท้องถิ่นเพื่อให้สอดคล้องกับคติความเชื่อและบริบททางสังคมร่วมสมัย ดังนั้น จากอิทธิพลรูปแบบจิตรกรรมฝาผนังของพม่าที่มีอายุตั้งแต่ต้นพุทธศตวรรษที่ 23
ถึงครึ่งแรกพุทธศตวรรษที่ 24 ที่มีต่อจิตรกรรมบนฝาย้อยของวิหารน้ำแต้ม คติความเชื่อทางพุทธศาสนาเถรวาทในท้องถิ่น สภาพสังคมของเมืองลำปางความสัมพันธ์ระหว่างตระกูลเจ้าเจ็ดตนกับราชวงศ์จักรีตอนต้นในช่วงครึ่งแรกของพุทธศตวรรษที่ 24 ล้วนมีผลต่อการสร้างสรรค์งานจิตรกรรมบนฝาย้อยในวิหารน้ำแต้ม วัดพระธาตุลำปางหลวงทั้งสิ้นซึ่งน่าจะเขียนขึ้นในช่วงเวลาดังกล่าว