สัญลักษณ์ไทยจีน: การสังเคราะห์ความเชื่อในงานศิลปกรรมสมัยรัชกาลที่ 3 สู่การสร้างสรรค์งานภาพพิมพ์ชุด "สิริมงคล"

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความเชื่อและสัญลักษณ์ในงานศิลปกรรมสมัยรัชกาลที่ 3 สังเคราะห์ความเชื่อของสัญลักษณ์ที่ปรากฏ และสร้างสรรค์ผลงานภาพพิมพ์ ชุด “สิริมงคล” ที่แสดงสัญลักษณ์ไทยจีน ผู้วิจัยได้ทำการศึกษาเอกสารและข้อมูลภาคสนามงานศิลปกรรมในสมัยรัชกาลที่ 3 จำนวน 7 วัด ผู้วิจัยได้สร้างแบบประเมินผล แบบร่างงานภาพพิมพ์ที่ได้รับแรงบันดาลใจจากสัญลักษณ์ไทยจีนที่พบในงานศิลปกรรมสมัยรัชกาลที่ 3 ให้ผู้เชี่ยวชาญทางด้านศิลปะจำนวน 9 คน ทำการประเมินผลและให้ข้อเสนอแนะ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า 1) ความเชื่อมีอิทธิพลต่อการดำรงชีวิตและเป็นตัวกำหนดพฤติกรรมของคนในสังคม ซึ่งโดยรวมแล้วสามารถบอกเล่าความเชื่อผ่านสื่อสัญลักษณ์ที่ปรากฏในงานศิลปกรรม มักเป็นเรื่องที่มุ่งให้การดำเนินชีวิตเป็นไปอย่างราบรื่น สุขสมบูรณ์ อายุยืน มีโชคลาภ สมปรารถนา ปราศจากเรื่องร้าย ประสบความสำเร็จ ความรัก และความร่ำรวย 2) จากการสำรวจพบว่ามีการใช้สัญลักษณ์ที่แสดงถึงความเป็นสิริมงคล ที่พัฒนาจากความเป็นนามธรรมสู่รูปแบบสัญลักษณ์ที่เป็นรูปธรรม ผ่านงานจิตรกรรม ประติมากรรม และสถาปัตยกรรม ซึ่งแบ่งออกได้เป็น 5 ประเภท คือ 1) สัตว์มงคล 2) พืชพรรณไม้ต่าง ๆ 3) สิ่งของเครื่องใช้ 4) เทพหรือบุคคล และ 5) ตัวอักษร และ 3) การสร้างสรรค์ผลงานภาพพิมพ์ ชุด “สิริมงคล” แสดงให้เห็นถึงสัญลักษณ์ไทยจีนที่บ่งบอกความเชื่อที่มีมาอย่างยาวนานของความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับจีนอย่างกลมกลืน ให้ความรู้สึกถึงความเป็นสิริมงคลตามวัฒนธรรมจีน และได้นำเสนอรูปแบบให้มีความร่วมสมัยโดยใช้รูปร่าง รูปทรง เส้น สีสันที่สดใส และการจัดวางองค์ประกอบแสดงให้เห็นถึงความสุข ความเป็นมงคล โชคดีมีสุข บุญวาสนา และการปกป้องจากสิ่งไม่ดีให้อยู่อย่างร่มเย็นเป็นสุข