ตัวพระผู้หญิงในการแสดงละครรำ

บทคัดย่อ

         บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาที่มาของตัวพระผู้หญิงในการแสดงละครรำแบบหลวงตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 4 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ที่ผู้หญิงสามารถรับแสดงละครรำได้ทั่วไปจนถึงยุคกรมศิลปากรในด้านลักษณะกาย การฝึกหัดและการจัดระเบียบร่างกายในการรำละครของตัวพระผู้หญิง ผลการศึกษาพบว่า ผู้หญิงได้เริ่มแสดงละครรำของหลวงมาตั้งแต่ยุคกรุงศรีอยุธยาตอนปลายแต่เริ่มแสดงให้กับคณะละครทั่วไปในรัชกาลที่ 4 ซึ่งทำให้ละครรำที่ใช้ผู้หญิงแสดงได้รับความนิยมมากจนถึงยุคกรมศิลปากร สำหรับการฝึกเป็นตัวพระผู้หญิงนั้นเริ่มจากการคัดเลือกผู้หญิงที่มีลักษณะร่างกายเหมาะสมผ่านกระบวนการฝึกหัดเริ่มด้วยการดัดร่างกาย รำเพลงและรำใช้บททั้งแบบระบำและแบบละคร สิ่งสำคัญคือการจัดระเบียบร่างกายให้ได้อย่างตัวพระ ได้แก่ การทรงตัวตรง การตั้งไหล่ การจัดท่าทางส่วนขาถึงเท้าให้เกิดเหลี่ยม การตั้งลำตัวส่วนบนให้ตรงหรือเอียงไปด้านข้างให้เห็นเป็นส่วนโค้งโดยไม่ให้หัวไหล่เกินแนวเข่าของตัวเองที่มีความสัมพันธ์กันในแนวตั้งอย่างน้อย 2 ใน 3 จุดคือหัวไหล่ เข่าและปลายเท้า ส่วนแขนทำให้เกิดวง เหลี่ยมหรือเส้นตรงในตำแหน่ง ทิศทางและระดับต่าง ๆ แต่กำหนดให้ระดับบนสุดของปลายมือไม่เกินศีรษะและระดับล่างสุดไม่ต่ำกว่าสะโพก ที่สำคัญคือการกันศอกให้ห่างจากลำตัวประมาณ 1 ฝ่ามือ การฝึกหัดตัวพระผู้หญิงนั้นเป็นการสืบทอดวิธีการรำไทยและนับเป็นเอกลักษณ์ไทยที่มีความสำคัญอย่างหนึ่งซึ่งเป็นที่ยอมรับจากนานาชาติมาอย่างต่อเนื่องจนถึงปัจจุบัน