พระพุทธปฏิมา : ความสัมพันธ์แห่งการเปลี่ยนแปลงในรูปแบบศิลปกรรม กรณีศึกษา พระศรีศากยะทศพลญาณ ประธานพุทธมณฑลสุทรรศน์
คำสำคัญ:
พระพุทธปฏิมา, พระพุทธปฏิมาในรัชสมัยรัชกาลที่ 9, พระพุทธรูปปางลีลา, พระศรีศากยะทศพลญาณ ประธานพุทธมณฑลสุทรรศน์บทคัดย่อ
บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งในวิทยานิพนธ์เรื่อง “พระพุทธปฏิมาที่สร้างขึ้นในรัชสมัยรัชกาลที่ 9 และรัชกาลที่ 10” ในกรณีศึกษาเรื่อง พระศรีศากยะทศพลญาณ ประธานพุทธมณฑลสุทรรศน์ โดยมีจุดประสงค์เพื่อศึกษากระบวนการเปลี่ยนแปลงของแนวความคิด คติการสร้าง และรูปแบบศิลปกรรมตลอดจนการส่งอิทธิพลต่อการสร้างพระพุทธปฏิมาในปัจจุบัน จากการศึกษาพบว่า การสร้าง “พระศรีศากยะทศพลญาณ ประธานพุทธมณฑลสุทรรศน์” เกิดจากการผสานระหว่างแนวความคิดร่วมสมัยที่รับจากตะวันตกกับ รูปแบบบันดาลใจจากศิลปกรรมในอดีตโดยเฉพาะศิลปะสุโขทัยเป็นสำคัญ และส่วนหนึ่งของพระพุทธปฏิมาที่นิยมสร้างในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตรรัชกาลที่ 9 จะได้รับการสืบทอดแนวความคิดและรูปแบบศิลปกรรมดังกล่าวอย่างชัดเจน ซึ่งทำให้ พระศรีศากยะทศพลญาณประธานพุทธมณฑลสุทรรศน์ กลายเป็นหมุดหมายสำคัญหรือจุดเริ่มต้นทาง ความคิดในการย้อนกลับไปนำรูปแบบศิลปกรรมในอดีตมาเป็นแรงบันดาลใจสำหรับการสร้างงานศิลปะ ในรัชสมัยรัชกาลที่ 9 และรัชกาลที่ 10
เอกสารอ้างอิง
กฤษกนก ลิมวัฒนานนท์ชัย. “พระราชดำริในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ต่อการก่อรูปของงานสถาปัตยกรรมแบบ “รักชาติ” ในรัชสมัย (พ.ศ. 2453 – 2468).” Veridian E-Journal, ปีที่ 7 ฉบับที่ 2 (พฤษภาคม–สิงหาคม 2557): 1365-1384.
จีราวรรณ แสงเพ็ชร์. ศิลปะไทย เรียนให้รู้ ดูให้เข้าใจ. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2560.
ชื่นสุข กาญจนภิญโญวงศ์. “พระพุทธปฏิมาสมัยรัชกาลที่ 3-รัชกาลที่ 5 : การเปลี่ยนแปลงคติการสร้างและรูปแบบศิลปกรรม.” วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร, 2547.
ถนอมจิต มีชื่น. “จอมพล ป. พิบูลสงครามกับงานฉลอง 25 พุทธศตวรรษ (2495 - 2500).” วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 2533.
ทรงสวรรค์ นิลกำแหง, นางสาวพรรณี สุนทรโยธี และนางสุรีรัตน์ วงศ์เสงี่ยม. จดหมายเหตุการณ์สร้างพระพุทธรูปและประธานพุทธมณฑล. กรุงเทพฯ : ม.ป.ท., 2525.
นครินทร์ เมฆไตรรัตน์. ความคิด ความรู้ และอำนาจการเมือง ในการปฏิวัติสยาม 2475. นนทบุรี : ฟ้าเดียวกัน, 2560.
พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. “ตำนานพระพุทธชินราช พระพุทธชินศรี และพระศรีศาสดา.” ในที่ระลึกงานศพคุณปุ้ย อิศรางกูร ณ อยุธยา. กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร, 2496.
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. “พระราชปรารภเรื่องพระพุทธชินราช.” ใน ที่ระลึกในงานพระราชทานเพลิงศพคุณหญิงกลิ่น พิษณุโลกาธิบดี บัว. พระนคร : โสภณพิพรรฒธนากร, 2465.
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. พระราชหัตถเลขา พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีไปมากับสมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระยาวชิรญาณวโรรส. พระนคร : โสภณพิพรรฒธนากร, 2472.
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว. เที่ยวเมืองพระร่วง. กรุงเทพฯ : พระจันทร์, 2526.
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว. “ลัทธิเอาอย่างและโคลนติดล้อ.” ใน ที่ระลึกในงานพระราชทานเพลิงศพ หลวงอนุการรัชฏ์พัฒน์. กรุงเทพฯ : ม.ป.ท., 2506.
ราม วัชรประดิษฐ์. “พัฒนาการของประวัติศาสตร์ชาติในประเทศไทย พ.ศ. 241–2487.” วิทยานิพนธ์ปริญญาอักษรศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2539.
ศักดิ์ชัย สายสิงห์. พระพุทธรูปในประเทศไทย : รูปแบบ พัฒนาการ และความเชื่อของคนไทย. กรุงเทพฯ : สมาพันธ์, 2556.
ศิลป์ พีระศรี. “ศิลปะสุโขทัย.” ใน ศิลปะวิชาการ, 261-282. กรุงเทพฯ : มูลนิธิศาสตราจารย์ศิลป์ พีระศรี อนุสรณ์, 2546.
ศิลป์ พีระศรี. แปลโดย พระยาอนุมานราชธน. “สำรวจวิจารณ์ศิลปปัจจุบันในยุโรปเกี่ยวเนื่องกับศิลปะไทย.” ศิลปากร, ปีที่ 4 ฉบับที่ 1 (มิถุนายน 2493): 33-45.
ศิลป์ พีระศรี. แปลโดย พระยาอนุมานราชธน. ประติมากรรมไทย. พระนคร : กรมศิลปากร, 2490.
สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ และ สมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์. สาส์นสมเด็จ. เล่มที่ 17, กรุงเทพฯ : องค์การค้าคุรุสภา, 2505.
สันติ เล็กสุขุม. ประวัติศาสตร์ศิลปะไทย (ฉบับย่อ) : การเริ่มต้นและการสืบเนื่องงานช่างในศาสนา. กรุงเทพฯ : เมืองโบราณ, 2544.
สายชล สัตยานุรักษ์. “การสถาปนาความหมาย ชาติไทย และ ความเป็นไทย.” โดยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว.” มนุษยศาสตร์สาร, ปีที่ 14 ฉบับที่ 2 (กรกฎาคม–ธันวาคม 2555): 1-31.
สุธี คุณาวิชยานนท์. จากสยามเก่า สู่ไทยใหม่ : ว่าด้วยความพลิกผันของศิลปะจากประเพณีสู่สมัยใหม่และร่วมสมัย. กรุงเทพฯ : อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน), 2535.
โสภา ชานะมูล. “วาทกรรมเรื่อง “ชาติไทย” ของปัญญาชนหัวก้าวหน้า ระหว่าง พ.ศ. 2490– 2505.” วิทยานิพนธ์ระดับปริญญาดุษฎีบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2546.
หม่อมราชวงศ์สุริยวุฒิ สุขสวัสดิ์. พระพุทธปฏิมาในพระบรมมหาราชวัง. กรุงเทพฯ : อมรินทร์พริ้นติ้งกรุ๊พ จำกัด, 2535.
หม่อมราชวงศ์สุริยวุฒิ สุขสวัสดิ์. ศิลปกรรมในประเทศไทย ภูมิหลังทางปัญญา–รูปแบบทางศิลปกรรม. กรุงเทพฯ : ม.ป.ท., 2558.
หลวงวิจิตรวาทการ. ปาฐกถาเรื่อง “วัฒนธรรมสุโขทัย.” แสดงที่กรมการโฆษณาการ วันพุธที่ 6 มีนาคม 2482. ม.ป.ท. : กรมการโฆษณา, 2482.
Silpa Bhirasri. An Appreciation of sukhothai Art. Bangkok: the fine arts department, 1962.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ของบทความเป็นของเจ้าของบทความ บทความที่ได้รับการตีพิมพ์ถือเป็นทัศนะของผู้เขียน
กองบรรณาธิการไม่จำเป็นต้องเห็นด้วยและไม่รับผิดชอบต่อบทความนั้น
