วิธีการปฏิบัติตนของพระสงฆ์อาพาธโรคเบาหวานตามแนวทางพระพุทธศาสนา

พระครูถาวรพัฒนานุยุต จีรวุฑฺโฒ

ผู้แต่ง

พระครูถาวรพัฒนานุยุต จีรวุฑฺโฒ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตเชียงใหม่

คำสำคัญ:

การปฏิบัติตน, พระสงฆ์อาพาธ, โรคเบาหวาน, สัปปายะ 4, พระพุทธศาสนา

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาวิธีการปฏิบัติตนของพระสงฆ์อาพาธในพระพุทธศาสนา 2) เพื่อศึกษาวิธีการปฏิบัติตนของพระสงฆ์อาพาธด้วยโรคเบาหวานในอำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ และ 3) เพื่อเสนอแนวทางการปฏิบัติตนของพระสงฆ์อาพาธด้วยโรคเบาหวานตามแนวทางพระพุทธศาสนา เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 20 รูป/คน คัดเลือกแบบเจาะจง เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึก และการศึกษาเอกสาร วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า 1) วิธีการปฏิบัติตนของพระสงฆ์อาพาธในพระพุทธศาสนาเน้นการให้คุณค่าต่อสุขภาพในฐานะพื้นฐานของการปฏิบัติธรรม การยอมรับความเจ็บป่วยตามสัจธรรมของสังขาร การหลีกเลี่ยงปัจจัยเสี่ยง และการวางใจเป็นกลางต่อเวทนา 2) วิธีการปฏิบัติตนของพระสงฆ์อาพาธด้วยโรคเบาหวานในอำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่ เป็นการดูแลตนแบบบูรณาการภายใต้ข้อจำกัดของสมณวิถี โดยยึดหลักสัปปายะ 4 ได้แก่ การจัดที่อยู่อาศัยให้เหมาะสม การควบคุมอาหาร การมีบุคคลเกื้อกูล และการใช้ธรรมะประคองใจ 3) แนวทางที่เหมาะสม คือ การบูรณาการหลักธรรมกับคำแนะนำทางการแพทย์ โดยใช้อาวาสสัปปายะ อาหารสัปปายะ ปุคคลสัปปายะ และธรรมสัปปายะ เป็นโครงสร้างหลัก เพื่อให้พระสงฆ์อาพาธสามารถควบคุมโรคได้ต่อเนื่อง รักษาสมณสารูป และดำรงการปฏิบัติธรรมได้อย่างเหมาะสมทั้งทางกายและทางใจ

เอกสารอ้างอิง

กรมการแพทย์ และคณะ. (2566). แนวทางการดูแลพระสงฆ์ที่เป็นเบาหวานและ/หรือความดันโลหิตสูง พ.ศ. 2566. กรุงเทพมหานคร: กรมการแพทย์.

จิราภรณ์ ศรไชย. (2564). การพัฒนารูปแบบการดูแลพระสงฆ์อาพาธโรคเบาหวานที่มีแผลที่เท้า. วารสารกองการพยาบาล. 48(1), 54–69. Link : https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JND/article/view/262849/176954

ธิติวุฒิ หมั่นมี, และพระมหาโสภณ กิตฺติโสภโณ (นิลยิ้ม). (2562). ภาวะและการดูแลด้านสุขภาพพระสงฆ์ไทย. การประชุมวิชาการระดับชาติ มจร ครั้งที่ 3 ภายใต้หัวข้อ “นวัตกรรมทางการปกครองและทางการบริหารจัดการในยุคไทยแลนด์ 4.0” (น. 913–922). มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

ปัทมา สุพรรณกุล, และวัชรี ศรีทอง. (2558). โมเดลความสัมพันธ์เชิงสาเหตุของปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อพฤติกรรมการควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดของพระสงฆ์ที่ป่วยเป็นโรคเบาหวานชนิดที่ 2 ในเขตภาคเหนือตอนบน ประเทศไทย. วารสารพฤติกรรมศาสตร์. 21(1), 95–109. Link : https://so06.tci-thaijo.org/index.php/BSRI/article/view/29901/25749

พระปลัดสมชาย ปโยโค, อุทัย สุดสุข. (2558). พุทธบูรณาการการดูแลผู้ป่วยโรคเรื้อรังในสังคมไทย. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร. 3(2), 45–64. Link : https://www.researchgate.net/profile/Somchai-Damnoen/publication/309129824_Buddhist_Integration_of_Caring_For_Chronic_Diseases_in_Thai_Society/links/5fa99be4299bf10f73303a81/Buddhist-Integration-of-Caring-For-Chronic-Diseases-in-Thai-Society.pdf

พระมหาสากล สุภรเมธี (เดินชาบัน). (2558). การดูแลสุขภาพแบบองค์รวมตามแนวพุทธปรัชญา. วารสารมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตร้อยเอ็ด. 4(2), 351–358. Link : https://so01.tci-thaijo.org/index.php/AJMBU/issue/view/14548

พระสุรศักดิ์ ฐิตเมโธ, และมณฑกานต์ แป้นกลม. (2566). การดูแลสุขภาพองค์รวมตามหลักการทางพระพุทธศาสนา. วารสารศรีสุวรรณภูมิปริทรรศน์. 1(2), 24–33. Link : https://so14.tci-thaijo.org/index.php/JSBR/article/view/372/367

พิจิตรา ทะเลรัตน์. (2560). การพัฒนารูปแบบการดูแลสุขภาพของพระภิกษุสงฆ์ให้ห่างจากโรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง และโรคหัวใจในเขตจังหวัดชลบุรี. วิทยานิพนธ์บริหารธุรกิจมหาบัณฑิต.มหาวิทยาลัยบูรพา.

มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.

มินตรา สาระรักษ์ และคณะ. (2560). ความชุกและปัจจัยที่สัมพันธ์กับการเจ็บป่วยด้วยโรคเรื้อรังของพระภิกษุสงฆ์ อำเภอวารินชำราบ จังหวัดอุบลราชธานี. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี. 19(1), 37–48. Link : https://li01.tci-thaijo.org/index.php/sci_ubu/article/view/86427/68561

รพ.สต.บ้านท่าข้าม ตำบลแม่เหียะ อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่. (2560). พฤติกรรมการดูแลสุขภาพของตนเองในกลุ่มผู้ป่วยโรคเบาหวาน ตำบลแม่เหียะ อำเภอเมืองเชียงใหม่. เชียงใหม่.เชียงใหม่: รพ.สต บ้านท่าข้าม ตำบลแม่เหียะ.

วิภาวดี สีตนไชย, และกัมปนาท วงษ์วัฒนพงษ์. (2564). การรับรู้และพฤติกรรมการปฏิบัติตามธรรมนูญสุขภาพของพระสงฆ์ในเขตอำเภอเมือง จังหวัดพิจิตร. วารสาร มจร พุทธปัญญาปริทรรศน์. 6(3), 103–111. Link : https://so03.tci-thaijo.org/index.php/jmbr/article/view/250960/172035

สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ. (2568, 21 มีนาคม). พระสงฆ์ป่วยเบาหวาน เสี่ยงตัดขา. https://www.thaihealth.or.th/?p=294372

อรุณรัตน์ สู่หนองบัว และคณะ. (2565). การดูแลผู้ป่วยโรคเบาหวาน: บทบาทพยาบาลโรงพยาบาลตติยภูมิ. วารสารพยาบาลและสาธารณสุข มหาวิทยาลัยราชภัฏชัยภูมิ. 1(1), 8–14. Link : https://he03.tci-thaijo.org/index.php/JNPCPRU/article/view/948/581

อำพรทิพย์ อุดทาโท. (2564). การพัฒนารูปแบบการจัดการตนเองในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมผู้ป่วยเบาหวานที่ควบคุมระดับน้ำตาลในเลือดไม่ได้ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านดอกคำใต้ ตำบล แม่ตีบ อำเภองาว จังหวัดลำปาง. เชียงรายเวชสาร, 13(1), 136–151. Link : https://he01.tci-thaijo.org/index.php/crmjournal/article/view/247664/168988