การวิจัยสร้างสรรค์จิตรกรรมชุด “ผลิบานเพื่อลาจาก”
คำสำคัญ:
สัญญะของดอกไม้, สัญญะวิทยา, ความตาย, เทคนิคชาโคลและสีน้ำ, กิจกรรมการเรียนรู้เชิงรุกบทคัดย่อ
การวิจัยสร้างสรรค์นี้มีวัตถุประสงค์ (1) เพื่อศึกษาแนวคิดเกี่ยวกับดอกไม้แห่งความตายมาใช้ในการสร้างสรรค์ผลงาน (2) เพื่อสร้างสรรค์จิตรกรรมชุด “ผลิบานเพื่อลาจาก” ตามแนวคิดของผู้สร้างสรรค์ และ (3) เพื่อสร้างกิจกรรมการสร้างสรรค์จิตรกรรมชุด “ผลิบานเพื่อลาจาก”
การวิจัยสร้างสรรค์ชิ้นนี้เป็นการบูรณาการระหว่างคติชนวิทยาทางวัฒนธรรมและทฤษฎีสัญญะวิทยาเพื่อสำรวจมิติของความตายและการพลัดพรากผ่านสัญลักษณ์ของดอกไม้ โดยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อวิเคราะห์และถ่ายทอดแนวคิดทางปรัชญาเรื่องอนิจจังและวงจรชีวิตผ่านงานจิตรกรรม ผู้วิจัยได้ดำเนินการศึกษาที่มาและมายาคติของดอกไม้แห่งความตายในบริบทวัฒนธรรมตะวันตกและตะวันออก อาทิ ดอกลิลลี่ ดอกเบญจมาศ และดอกดาวเรือง เพื่อนำมาเป็นข้อมูลพื้นฐานในการตีความเชิงสัญลักษณ์ ในเชิงเทคนิคผู้วิจัยเลือกใช้การผสมผสานระหว่างชาโคล และสีน้ำเพื่อสร้างปฏิสัมพันธ์ทางทัศนธาตุ โดยใช้ความหนักแน่นและมืดมิดของชาโคลแทนภาวะแห่งความตายและความสิ้นหวัง ในขณะที่สีสันและความโปร่งบางของสีน้ำถูกใช้เป็นตัวบ่งหมาย สื่อถึงความงามอันเปราะบางของชีวิต การจัดองค์ประกอบภาพเน้นการตัดกันของค่าความเข้มระหว่างดอกไม้ที่เรืองรองกับพื้นที่หลังที่พร่ามัวเพื่อขับเน้นตัวถูกหมาย ซึ่งคือภาวะจิตวิญญาณที่กำลังหลุดพ้นจากพันธนาการทางโลก
ผลการวิจัยชี้ให้เห็นว่า ชุดผลงานจิตรกรรมทั้ง 9 ชิ้น สามารถสื่อสารอารมณ์ความสะเทือนใจและความซับซ้อนของการสูญเสียได้อย่างมีนัยสำคัญ นอกจากนี้ ผู้วิจัยยังได้ต่อยอดผลงานสร้างสรรค์ไปสู่กิจกรรมการเรียนรู้เชิงรุกในบริบทศิลปศึกษา เพื่อพัฒนาทักษะการใช้สัญญะในกลุ่มนิสิต ซึ่งจากการประเมินโดยผู้เชี่ยวชาญพบว่าชุดกิจกรรมนี้มีคุณภาพในระดับดีมาก (4.90 คะแนน) และสามารถสร้างความเข้าใจในเรื่องสัญญะวิทยาและการแสดงออกทางอารมณ์แก่ผู้เรียนได้อย่างเป็นรูปธรรม
Downloads
เอกสารอ้างอิง
ดวงหทัย พงศ์ประสิทธิ์. (2563). สัญลักษณ์ที่ทดแทนอารมณ์ความรู้สึกโศกเศร้า จากการสูญเสียสิ่งอันเป็นที่รัก ในงานศิลปะร่วมสมัย (รายงานผลการวิจัย). สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์. https://www.bpi.ac.th/upload/media/2022/05/2562628c6475bdcd4.pdf
ทิพย์สุดา สำเนียงเสนาะ. (2556). การเผชิญกับภาวะสูญเสียและโศกเศร้า. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, 21(7 ฉบับพิเศษ), 658-667. https://li01.tci-thaijo.org/index.php/tstj/article/view/17187
ธนกฤต ก้องเวหา. (2567). พลับพลึงแดง “ฮิกังบานะ” มรณะสีชาด ดอกไม้แห่งความตายของคนญี่ปุ่น. ศิลปวัฒนธรรม. https://www.silpa-mag.com/culture/article_106124
สุภาพรรณ วงศ์ศักดิ์ศิริกุล และ โสมฉาย บุญญานันต์. (2567). การพัฒนากิจกรรมศิลปะบนฐานทางเลือกเพื่อส่งเสริมการสร้างสรรค์ศิลปะสำหรับเด็กอายุ 9-12 ปี. วารสารวิจัยวิชาการ, 7(1), 85-99. https://doi.org/10.14456/jra.2024.9
อธิพัชร์ วิจิตสถิตรัตน์. (2565). การพัฒนาสร้างสรรค์จิตรกรรมภาพทิวทัศน์โดยใช้ชาโคลและสีน้ำ. วารสารศิลปกรรมสาร มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 18(1), 201-219. ดวงหทัย พงศ์ประสิทธิ์. (2563). สัญลักษณ์ที่ทดแทนอารมณ์ความรู้สึกโศกเศร้า จากการสูญเสียสิ่งอันเป็นที่รัก ในงานศิลปะร่วมสมัย (รายงานผลการวิจัย). สถาบันบัณฑิตพัฒนศิลป์. https://www.bpi.ac.th/upload/media/2022/05/2562628c6475bdcd4.pdf
ทิพย์สุดา สำเนียงเสนาะ. (2556). การเผชิญกับภาวะสูญเสียและโศกเศร้า. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, 21(7 ฉบับพิเศษ), 658-667. https://li01.tci-thaijo.org/index.php/tstj/article/view/17187
ธนกฤต ก้องเวหา. (2567). พลับพลึงแดง “ฮิกังบานะ” มรณะสีชาด ดอกไม้แห่งความตายของคนญี่ปุ่น. ศิลปวัฒนธรรม. https://www.silpa-mag.com/culture/article_106124
สุภาพรรณ วงศ์ศักดิ์ศิริกุล และ โสมฉาย บุญญานันต์. (2567). การพัฒนากิจกรรมศิลปะบนฐานทางเลือกเพื่อส่งเสริมการสร้างสรรค์ศิลปะสำหรับเด็กอายุ 9-12 ปี. วารสารวิจัยวิชาการ, 7(1), 85-99. https://doi.org/10.14456/jra.2024.9
อธิพัชร วิจิตสถิตรัตน์. (2565). การพัฒนาสร้างสรรค์จิตรกรรมภาพทิวทัศน์โดยใช้ชาโคลและสีน้ำ. วารสารศิลปกรรมสาร มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, 18(1), 201-219. https://so05.tci-thaijo.org/index.php/fineartstujournal/article/view/277538
McKay, B. & McKay, K. (n.d.). Memento Mori: Art to help you meditate on death and become a better man. The Art of Manliness. https://www.artofmanliness.com/character/knowledge-of-men/memento-mori-art/
Painter, S. (2025). Flowers that symbolize death across cultures. LoveToKnow. https://www.lovetoknow.com/life/grief-loss/flowers-that-represent-death-different-cultures
Rist, J. M. (1974). Epicurus: An introduction [Review of the book Epicurus: An introduction, by J. M. Rist]. The Journal of Hellenic Studies, 94, 220-221.
Romo, V. (2021). Why marigolds, or cempasúchil, are the iconic flower of Día de los Muertos. NPR. https://www.npr.org/2021/10/30/1050726374/why-marigolds-or-cempasuchil-are-the-iconic-flower-of-dia-de-los-muertos
Suvibuy, T. (2566). ‘ภาษาดอกไม้’ สื่อกลางแทนใจในยุควิตอเรียน. ALTV. https://www.altv.tv/content/altv-news/64c548066e00c1936375d957
Thomas, P. (2013). All Saints Day-Flowers and French traditions. Lou Messugo. https://loumessugo.com/all-saints-day-flowers-and-french-traditions/
McKay, B. & McKay, K. (n.d.). Memento Mori: Art to help you meditate on death and become a better man. The Art of Manliness. https://www.artofmanliness.com/character/knowledge-of-men/memento-mori-art/
Painter, S. (2025). Flowers that symbolize death across cultures. LoveToKnow. https://www.lovetoknow.com/life/grief-loss/flowers-that-represent-death-different-cultures
Rist, J. M. (1974). Epicurus: An introduction [Review of the book Epicurus: An introduction, by J. M. Rist]. The Journal of Hellenic Studies, 94, 220-221.
Romo, V. (2021). Why marigolds, or cempasúchil, are the iconic flower of Día de los Muertos. NPR. https://www.npr.org/2021/10/30/1050726374/why-marigolds-or-cempasuchil-are-the-iconic-flower-of-dia-de-los-muertos
Suvibuy, T. (2566). ‘ภาษาดอกไม้’ สื่อกลางแทนใจในยุควิตอเรียน. ALTV. https://www.altv.tv/content/altv-news/64c548066e00c1936375d957
Thomas, P. (2013). All Saints Day-Flowers and French traditions. Lou Messugo. https://loumessugo.com/all-saints-day-flowers-and-french-traditions/
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารสถาบันวัฒนธรรมและศิลปะ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความทุกบทความที่ได้รับการตีพิมพ์ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารสถาบันวัฒนธรรมและศิลปะ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
