ดนตรีชุมชนริมคลองแสนแสบ: ทบทวนวรรณกรรมเพื่อความเข้าใจพื้นที่ทางวัฒนธรรม
คำสำคัญ:
คลองแสนแสบ, ดนตรีชุมชน, พื้นที่ทางวัฒนธรรม, ความยั่งยืนทางวัฒนธรรมบทคัดย่อ
บทความนี้นำเสนอการทบทวนวรรณกรรมเกี่ยวกับวัฒนธรรมดนตรีในชุมชนริมคลองแสนแสบ กรุงเทพมหานคร โดยเน้นการวิเคราะห์พื้นที่ดังกล่าวในฐานะ “พื้นที่ทางวัฒนธรรม” ที่มีความหลากหลายทางชาติพันธุ์ วิถีชีวิต และประวัติศาสตร์ร่วมสมัย ดนตรีในพื้นที่นี้มีบทบาทหลากหลาย ทั้งด้านพิธีกรรม ความบันเทิง และการถ่ายทอดองค์ความรู้ โดยมีการเปลี่ยนแปลงทั้งในด้านรูปแบบการแสดง เนื้อหา และกระบวนการผลิตซึ่งสะท้อนพลวัตทางสังคม งานศึกษาชี้ให้เห็นว่าความยั่งยืนของวัฒนธรรมดนตรีจำเป็นต้องอาศัยทั้งการมีส่วนร่วมของชุมชน การสนับสนุนเชิงนโยบาย และการบูรณาการองค์ความรู้ทางวัฒนธรรมในระดับพื้นที่ บทความนี้จึงเสนอกรอบการวิเคราะห์ที่เชื่อมโยงแนวคิดพื้นที่ทางวัฒนธรรมกับ “ความยั่งยืนทางวัฒนธรรม” เพื่อสร้างความเข้าใจที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้นเกี่ยวกับบทบาทของดนตรีในฐานะมรดกทางวัฒนธรรมที่มีชีวิต และเพื่อเป็นพื้นฐานในการธำรงและพัฒนาดนตรีชุมชนในบริบทเมืองที่กำลังเปลี่ยนแปลง
Downloads
เอกสารอ้างอิง
กมลาลักษณ์ น่วมสำลี, มานพ วิสุทธิแพทย์ และ สุรศักดิ์ จำนงค์สาร. (2565). พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ดนตรีมุสลิมไทยภาคกลาง. วารสารสังคมศาสตร์และมานุษยวิทยาเชิงพุทธ, 7(4), 361-377.
จักรพงษ์ กลิ่นแก้ว. (2562). อุเละห์นบี : ดนตรีสรรเสริญศาสดามูฮัมหมัดของมุสลิมไทยภาคกลาง [ปริญญานิพนธ์ปริญญาดุษฎีบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ]. หอสมุดกลาง มศว. http://ir-ithesis.swu.ac.th/dspace/handle/123456789/666
เจ้าพระยาทิพากรวงศ์. (2504). พระราชพงศาวดารกรุงรัตนโกสินทร์ รัชกาลที่ 3. พระนคร : องค์การค้าคุรุสภา.
เฉลิมศักดิ์ พิกุลศรี. (2560). การเปลี่ยนแปลงทางดนตรี. โครงการตำราบัณฑิตศึกษาสาขาดุริยางคศิลป์ คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
เฉลิมศักดิ์ พิกุลศรี. (2562). แนวทางการศึกษาวัฒนธรรมดนตรีลุ่มน้ำโขง. วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี, 15(1), 27-44.
ชาคริต สิทธิฤทธิ์. (2559). จับต้องได้-จับต้องไม่ได้ : ความไม่หลากหลาย ในความหลากหลายของมรดกทางวัฒนธรรม. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสุราษฎร์ธานี, 8(2), 141-160.
ชิษณุพงศ์ อินทร์แก้ว. (2563). การเปลี่ยนแปลงทางดนตรี Changes in Music. วารสารดนตรีบ้านสมเด็จฯ, 2(2), 139-148.
ธันยาภรณ์ โพธิกาวิน. (2565). การปรับตัวของวงดนตรีปี่พาทย์มอญในจังหวัดราชบุรีท่ามกลางบริบทสังคมไทยร่วมสมัย. วารสารวิชาการ สถาบันวิทยาการจัดการแห่งแปซิฟิค (สาขามนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์), 8(1), 1-18.
ปรเมศวร์ สรรพศรี และ เกริกพงศ์ ใจคำ. (2565). พื้นที่ทางวัฒนธรรมของดนตรีไทยในจังหวัดเชียงใหม่. วารสารดนตรีบ้านสมเด็จฯ, 4(2), 1-16.
พูนพิศ อมาตยกุล, พิชิต ชัยเสรี, อารดา กีระนันทน์, วชิราภรณ์ วรรณดี, ประพจน์ อัศววิรุฬหการ และ จรวยพร สุเนตรวรกุล. (2526). นามานุกรมศิลปินเพลงไทยในรอบ 200 ปี แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ (พิมพ์ครั้งที่ 1). ทุนจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยเฉลิมฉลอง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี.
เมธี พิริยการนนท์ และ นพดล ตั้งสกุล. (2564). ปริทัศน์บทความ: เรื่องพื้นที่สาธารณะ พื้นที่ทางวัฒนธรรม และพื้นที่สาธารณะทางวัฒนธรรม. NAJUA: HATA, 18(1), 134-158.
รณชัย รัตนเศรษฐ์. (2559). วัฒนธรรมดนตรีกับวิถีชีวิตในท้องถิ่นภาคตะวันออก: จังหวัดตราดและจังหวัดจันทบุรี. โครงการวิจัยประเภทงบประมาณเงินรายได้จากเงินอุดหนุนรัฐบาล (งบประมาณแผ่นดิน), มหาวิทยาลัยบูรพา.
รุ่งอรุณ กุลธำรง. (2556). วัดกับมัสยิดริมคลองแสนแสบ : ความเป็นมาและการดำรงอยู่. วารสารไทยศึกษา, 8(2), 59-96.
วราภรณ์ จิวชัยศักดิ์. (2555). คลองแสนแสบ : ความเป็นมาและการเปลี่ยนแปลง. วารสารไทยศึกษา, 8(2), 1-20.
วุฒิไกร ศิริผล และ แพรวา รุจิณรงค์. (2568). การส่งเสริมช่างทอรุ่นใหม่ด้วยแนวคิดการออกแบบเพื่อความยั่งยืน. วารสารสถาบันวัฒนธรรมและศิลปะ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ, 26(2), 67-80.
ศิลปวัฒนธรรม. (2559). เจ้าฟ้าจุฑาธุชธราดิลก ผบ.โรงเรียนเพาะช่างพระองค์แรก ทรงพระปรีชาแม้แต่งานของผู้หญิง. https://www.silpa-mag.com/history/article_982
Baldassarri, D. & Gelman, A. (2008). Partisans without constraint: Political polarization and trends in American public opinion. American Journal of Sociology, 114(2), 408-446.
Bourdieu, P. (1984). Distinction: A social critique of the judgement of taste. Harvard University Press.
DiMaggio, P., Evans, J. & Bryson, B. (1996). Have American’s social attitudes become more polarized?. American Journal of Sociology, 102(3), 690-755.
Durizzo, K., Asiedu, E., Van der Merwe, A., Van Niekerk, A. & Günther, I. (2021). Managing the COVID-19 pandemic in poor urban neighborhoods: The case of Accra and Johannesburg. World Development, 137(105175), 2-14. https://doi.org/10.1010/j.worlddev.2020.105175
Gilbert, A. & Ward, P. (1984). Community action by the urban poor: Democratic involvement, community self-help or a means of social control?. World Development, 12(8), 769-782.
Giri, S. & Grant, C. (2025). Music and cultural sustainability: Past, present and future. In Weiss, S., Morelli, S., & Ong, R. (Eds.), Bloomsbury Handbook of Ethnomusicology. Bloomsbury.
Goldberg, A. (2011). Mapping shared understandings using relational class analysis: The case of the cultural omnivore reexamined. American Journal of Sociology, 116(5), 1397-1436.
Lefebvre, H. (1991). The production of space (D. Nicholson-Smith, Trans.). Oxford: Blackwell.
Patel, A. & Shah, P. (2021). Rethinking slums, cities, and urban planning: Lessons from the COVID-19 pandemic. Cities & Health, 5(sup1), 145-147.
Rawlings, C. M. & Childress, C. (2019). Emergent meanings: Reconciling dispositional and situational accounts of meaning-making from cultural objects. American Journal of Sociology, 124(6), 1763-1809.
UNESCO. (1972). Convention concerning the protection of the world cultural and natural heritage. UNESCO. https://whc.unesco.org/en/conventiontext/
UNESCO. (1989). Basic texts of the 2003 Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage, (2022 ed.). UNESCO. https://ich.unesco.org/en/basic-texts
UNESCO. (2022). Basic texts of the 2003 Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage (2022 ed.). UNESCO. https://ich.unesco.org/en/basic-texts
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารสถาบันวัฒนธรรมและศิลปะ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
บทความทุกบทความที่ได้รับการตีพิมพ์ถือเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารสถาบันวัฒนธรรมและศิลปะ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ
