การออกแบบลวดลายผ้าทอพื้นเมือง เพื่อเสริมสิริมงคล 12 ปีนักษัตร โดยสะท้อนเอกลักษณ์อำเภอฟากท่า จังหวัดอุตรดิตถ์
DOI:
https://doi.org/10.69598/sbjfa282023คำสำคัญ:
การออกแบบสิ่งทอ, ลวดลายผ้าทอพื้นเมือง, 12 นักษัตร, สิริมงคล, อําเภอฟากท่า, จังหวัดอุตรดิตถ์บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาความเชื่อเรื่อง 12 ปีนักษัตรควบคู่ไปกับภูมิปัญญาและลวดลายเอกลักษณ์ผ้าทออำเภอฟากท่า จังหวัดอุตรดิตถ์ เพื่อออกแบบลวดลายผ้าทอ ผลิตภัณฑ์ ตราสินค้า และบรรจุภัณฑ์ และเพื่อพัฒนาต้นแบบของผลิตภัณฑ์จากลวดลายและบรรจุภัณฑ์ วิธีวิจัยใช้วิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) เริ่มจากการทบทวนวรรณกรรม และการสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญด้านผ้าทอในพื้นที่ ต่อด้วยกระบวนการออกแบบและพัฒนา ประเมินผลและให้ข้อเสนอแนะจากผู้เชี่ยวชาญก่อนการผลิตชิ้นงาน ผลการวิจัยพบว่า ความเชื่อเรื่อง 12 นักษัตรมาจากอารยธรรมจีนโบราณที่ใช้สัตว์ใกล้ชิดมนุษย์เป็นสัญลักษณ์แทนปีเกิด เพื่อจำแนกบุคคลและทำนายชีวิต ซึ่งแพร่หลายในภูมิภาคอาเซียน โดยเฉพาะในประเทศที่นับถือพระพุทธศาสนา โดยนับปีนักษัตร คือ ชวด ฉลู ขาล เถาะ มะโรง มะเส็ง มะเมีย มะแม วอก ระกา จอ และกุน ในส่วนผ้าทอพื้นเมืองอำเภอฟากท่าเกิดจากบรรพบุรุษที่อพยพจากเมืองหลวงพระบาง มาตั้งถิ่นฐานริมแม่น้ำปาด และใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่นทอผ้าเป็นเครื่องนุ่งห่มในชีวิตประจำวันและงานประเพณี ใช้เทคนิคจกและขิตจากวัสดุด้ายและไหม มีจุดเด่นคือผ้าซิ่นตีนจกลาย “ข้าวพันก้อน” จากนั้น กำหนดกลุ่มเป้าหมายคือผู้หญิงอายุ 30-40 ปีในเขตเมืองใหญ่ที่มีกำลังซื้อสูงและให้ความสำคัญกับคุณค่าทางใจของผลิตภัณฑ์มากกว่าราคา จึงออกแบบลวดลายผ้า 12 ปีนักษัตรร่วมกับ "ลายข้าวพันก้อน" ด้วยแนวคิด "Wear Your Star…Define Your Style" ให้ดูร่วมสมัย (Contemporary) และ ความเชื่อ (Belief) วางลายบนสีพื้นที่มีความหมายมงคล คือ ขาวหม่น สีแดงครั่ง และสีฮ่อม สุดท้ายได้นำลวดลายมาผลิตชิ้นงานต้นแบบผลิตภัณฑ์ 5 ชนิด ได้แก่ ปลอกหมอน, หน้ากากกันฝุ่น, ผ้าคลุมไหล่, กระเป๋าใส่ของ และกระเป๋าใส่เหรียญ นอกจากนี้ยังกำหนดชื่อตราสินค้า "สิริวัตถา (Siriwattha)" หมายถึง เครื่องนุ่งห่มที่เป็นมงคล ออกแบบตราสัญลักษณ์จากลายข้าวพันก้อน สีตราสินค้าคือ ขาวครีมและฮ่อม ผลิตบรรจุภัณฑ์ที่ใช้ได้กับสินค้าทุกชนิด ได้แก่ ป้ายห้อยสินค้า ฉลาก กระดาษห่อและถุงหิ้วกระดาษ
Downloads
เอกสารอ้างอิง
กรมประชาสัมพันธ์. (2567, 24 พฤษภาคม). OTOP 4.0: ยกระดับสินค้าภูมิปัญญาไทยด้วยนวัตกรรมและเทคโนโลยี สู่ตลาดสากล. https://www.prd.go.th/th/content/category/detail/id/31/iid/386169
เกษม มานะรุ่งวิทย์. (2564). สื่อสัญลักษณ์ ความเชื่อสู่อัตลักษณ์ผ้าทอไทย-ลาว. วารสารศิลปะศาสตร์ (วังนางเลิ้ง) มทร. พระนคร, 1(1), 56-74.
ชฎาพร แนบชิด, ปาณิภรณ์ ธีระวงศนันท์, และวิไลวรรณ อุดหนุน. (2567). การเพิ่มมูลค่าเชิงเศรษฐกิจของผ้าทอลุ่มน้ํา โขงจากความหลากหลายของทรัพยากรชีวภาพและภูมิปัญญาท้องถิ่นชุมชน. Journal of Humanities & Social Sciences, 22(1), 21-40.
ณัชพล ปลาสรวรรณ. (2567). ภูมิปัญญาผ้าซิ่นลายข้าวพันก้อน: ข้อมูลภูมิปัญญาจาก นางบุญเทียน สิงดา [เอกสารอัดสํา เนา]. แพร่: ศูนย์หม่อนไหมเฉลิมพระเกียรติฯ แพร่.
ยงยุทธ ชูวงษ์. (2558). เศรษฐกิจสร้างสรรค์และการพัฒนาท้องถิ่น. สํา นักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ยอดดนัย สุขเกษม. (2563). เศรษฐกิจสร้างสรรค์กับการใช้มรดกวัฒนธรรมเชิงความเชื่อ: กรณีศึกษา ตํานานวัดเขาอ้อ อํา เภอควนขนุน จังหวัดพัทลุง (วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
พระครูวรวิริยคุณ (ปราโมทย์ ปสุโต). (2553). การศึกษาวิเคราะห์ความเชื่อเรื่องปีนักษัตรของชาวล้านนา. (วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระปลัดพงศ์ศิริ พุทฺธิวํโส และ พิงพร ศรีแก้ว. (2566). การวิเคราะห์ความเชื่อของคนพะเยาจากนิทานพื้นบ้าน และตํา นานพื้นบ้าน จังหวัดพะเยา. วารสารบัณฑิตแสงโคมคํา , 8(2), 406-422.
พระมหายงยุทธ ธีรธมฺโม. (2559). บทบาทของพระสงฆ์กับการอนุรักษ์ประเพณีวัฒนธรรมท้องถิ่น: กรณีศึกษา อํา เภอแม่สอด จังหวัดตาก. (วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พัดชา อุทิศวรรณกุล. (2561). นวัตกรรมผลิตภัณฑ์ไลฟ์สไตล์จากทุนวัฒนธรรมไทย. กรุงเทพฯ: สํานักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
เพ็ญศิริ ไพจิตร. (2568). การบริหารวิสาหกิจชุมชนสู่ความสํา เร็จ. วารสารเกษตร มสธ., 7(1), 22-31.
รจนา จันทราสา, กนิษฐา เรืองวรรณศักดิ์ และภานุ พัฒนปณิธิพงศ์. (2553). รายงานการวิจัยเรื่องการศึกษาและพัฒนาเอกลักษณ์ลวดลายบ้านเชียงเพื่อประยุกต์ใช้กับผลิตภัณฑ์ผ้าแปรรูปเพ้นท์บาติก เพื่อพัฒนารูปแบบเป็นผลิตภัณฑ์หัตถกรรมของที่ระลึกจังหวัดอุดรธานี. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา.
วรเดช จันทรศร. (2560). การจัดการวัฒนธรรมเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน. สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (NIDA).
สรัญญา ภักดีสุวรรณ. (2552). การออกแบบลวดลายผ้าไหมมัดหมี่ของจังหวัดมหาสารคามในบริบทวัฒนธรรมร่วมสมัย (วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
ฐานิดาผ้าทอ - กลุ่มทอผ้าบ้านนาไร่เดียวผ้าจกโบราณอํา เภอฟากท่า จ.อุตรดิตถ์. (2567, 15 มกราคม). ลวดลายผ้าทอโบราณที่สะท้อนถึงภูมิปัญญาและวิถีชีวิตของชุมชน... [รูปภาพแนบ]. Facebook. https://www.facebook.com/photo.php?fbid=911668690383222
สุริยา สมุทคุปต์. (2550). มานุษยวิทยาวัฒนธรรมในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้: กรณีศึกษาเรื่องวัฒนธรรมร่วมในภูมิภาค. สํา นักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
องค์การบริหารส่วนจังหวัดอุตรดิตถ์. (2566, 25 สิงหาคม). อบจ.ออนทัวร์ กลุ่มเครือข่ายอาชีพของ อบจ.
อุตรดิตถ์ กลุ่มทอผ้ามัดหมี่บ้านนาขุม [วิดีโอ]. YouTube. https://www.youtube.com/watch?v=aXB8lSYHeSo
อรรถพนธ์ พงษ์เลาหพันธุ์, พัดชา อุทิศวรรณกุล, ศุภกรณ์ ดิษฐพันธุ์, อารยะ ศรีกัลยาณบุตร, ตฤศ หริตวร, ศมิสสร สุทธิสังข์, ศิวรี อรัญนารถ และชัชวาลย์ พึ่งพระ. (2563). การพัฒนาผลิตภัณฑ์สิ่งทอแฟชั่นไลฟ์สไตล์จากทุนวัฒนธรรมพื้นถิ่นจังหวัดน่าน เพื่อการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์. ศิลปกรรมสาร, 13(2), 102-119.
อังกาบ บุญสูง. (2552). การศึกษารวบรวมข้อมูลเอกลักษณ์เฉพาะถิ่นผ้าทอพื้นเมืองอํ เภอฟากท่า จังหวัดอุตรดิตถ์. วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปกรรมศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศิลปากร.
Aron, A., & Aron, E. N. (1997). Self-expansion motivation and including others in the self. In P. G. Dykstra (Ed.), The psychology of love and Intimacy. Psychology Press.
Brown, H. (2012). Textile and Identity: The Social and Personal Meaning of Cloth.
Chudasri, D., Walker, S., & Evans, M. (2020). Potential Areas for Design and Its Implementation to Enable the Future Viability of Weaving Practices in Northern Thailand. International Journal of Design, 14(1), 95–111.
Ferguson, J. M., & Candier, A. (2022). “Astrological and Divinatory Practices in Burma: Mapping the Beidin Category.” Journal of Burma Studies, 26(1-2).
Holt, D. B. (2004). How Brands Become Icons: The Principles of Cultural Branding.
Harvard Business School Press.
Hoyer, W. D., & MacInnis, D. J. (2008). Consumer behavior. Cengage Learning.
Howkins, J. (2001). The Creative Economy: How People Make Money from Ideas. London: Allen Lane.
Kalwar, M. A., Khan, M. A., Wadho, M. H., Panhwar, M. A., & Kalwar, Z. A. (2024). Cost and benefit analysis of newly installed digital printing department by using system dynamics modeling technique. Jordan Journal of Mechanical and Industrial Engineering, 18(1), 47-57. https://doi.org/10.59038/jjmie/180104
Keller, K. L., & Richey, K. S. (2006). The importance of a holistic brand identity. Journal of Brand Management, 13(5), 329-338.
Liu, H., Wang, W., & Wu, X. (2018). Research on the application of digital printing technology in textile industry. Journal of Textile Science & Engineering, 8(1), 1-5.
Ôhashi, Y., & Orchiston, W. (2021). The Evolution of Local Southeast Asian Astronomy and the Influence of China, India, the Islamic World and the West. In Exploring the History of Southeast Asian Astronomy: A Review of Current Projects and Future Prospects and Possibilities. Cham: Springer.
Petrak, S., Mahnić Naglić, M., Glogar, M., & Tomljenović, A. (2025). Assessment of textile material properties and the impact of digital ink-jet fabric printing on 3D simulation as a sustainable method for garment prototyping. Sustainability, 17(4), 1388. https://doi.org/10.3390/su17041388
Ray, R., & Rieder, A. (2018). The conscious consumer: How to make ethical fashion choices. The MIT Press.
Stuart-Fox, M. (1998). The Buddhist Kingdom of Laos: A World-Class Culture and a Legacy of Misrule. White Lotus Press.
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2026 Patcharawat Suriyong
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution 4.0 International License.
บทความนี้อยู่ภายใต้สัญญาอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ CC BY 4.0
ทัศนะและข้อคิดเห็นในบทความเป็นของผู้เขียน กองบรรณาธิการไม่จำเป็นต้องเห็นพ้อง และไม่รับผิดชอบต่อข้อคิดเห็นเหล่านั้น
