การวิเคราะห์อุดมการณ์ที่ปรากฏในละครคุณธรรมของไทย บนแพลตฟอร์ม TikTok
Main Article Content
บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาโครงสร้างและองค์ประกอบการเล่าเรื่องของละครคุณธรรมของไทยบนแพลตฟอร์ม TikTok และ(2) ค้นหาและวิเคราะห์อุดมการณ์ที่ปรากฏในละครคุณธรรมของไทยบนแพลตฟอร์ม TikTok ภายใต้สมมติฐานว่าละครคุณธรรมบน TikTok มีส่วนในการผลิตซ้ำอุดมการณ์ทางสังคมที่หลากหลาย ผลการศึกษาเป็นประโยชน์ต่อการทำความเข้าใจบทบาทของสื่อดิจิทัลในฐานะพื้นที่ต่อรองทางอุดมการณ์ และช่วยให้เห็นแนวโน้มการสื่อสารคุณค่าทางสังคมต่อผู้ชมในยุคดิจิทัล
การวิจัยใช้ระเบียบวิธีวิเคราะห์เนื้อหาเชิงคุณภาพ กับกลุ่มตัวอย่างละครคุณธรรมจำนวน 20 เรื่อง จาก 4 ช่อง TikTok ยอดนิยมที่มีผู้ติดตาม 3 ล้านคนขึ้นไป โดยคัดเลือกวิดีโอที่มีเนื้อหาคุณธรรม ความยาวตั้งแต่ 2 นาทีขึ้นไป เผยแพร่มาแล้วอย่างน้อย 3 เดือน และมียอดถูกใจตั้งแต่ 5,000 ครั้งขึ้นไป จากนั้นทำการสุ่มอย่างง่ายเพื่อการเลือกคลิปวิดีโอที่ใช้ในการวิเคราะห์ เครื่องมือวิจัยคือแบบบันทึกประเด็นการวิเคราะห์เนื้อหาและโครงสร้างการเล่าเรื่องตามทฤษฎีของ กุสตาฟ เฟรย์แท็ก และการวิเคราะห์อุดมการณ์ตามกรอบแนวคิดของหลุยส์ อัลธูแซร์
ผลการวิจัยพบว่า ละครคุณธรรมบน TikTok มีพล็อตเรื่องหลัก 4 ประเภท ได้แก่ (1) การเปิดเผยตัวตนเพื่อแก้แค้น (2) การเปิดเผยตัวตนเพื่อเปลี่ยนมุมมอง (3) การเปลี่ยนค่านิยมวัตถุสู่คุณค่าทางจิตใจ และ (4) การเสียสละเพื่อพิสูจน์คุณธรรม โดยมีอุดมการณ์หลักที่พบได้แก่ ศักดินา ทุนนิยม ชายเป็นใหญ่ อำนาจนิยม บริโภคนิยม และเงินตรานิยม ขณะเดียวกันยังมีอุดมการณ์ต่อต้านบางประการ เช่น ต่อต้านชายเป็นใหญ่ ต่อต้านทุนนิยม และต่อต้านศักดินา
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ข้อความและความเห็นในวารสารนิเทศศาสตร์และนวัตกรรม นิด้า เป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน มิใช่ของคณะนิเทศศาสตร์และนวัตกรรมการจัดการ สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์
เอกสารอ้างอิง
ภาษาไทย
กาญจนา แก้วเทพ และสมสุข หินวิมาน. (2551). สายธารแห่งนักคิดทฤษฎีเศรษฐศาสตร์การเมืองกับสื่อสารศึกษา. ภาพพิมพ์.
กาญจนา แก้วเทพ. (2545). เมื่อสื่อส่องและสร้างวัฒนธรรม. โรงพิมพ์ศาลาแดง.
ขจิตขวัญ กิจวิสาละ. (2564). ศาสตร์การเล่าเรื่องในสื่อสารศึกษา. วารสารศาสตร์, 14(3), 9–85. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/jcmag/article/view/250754
แข มังกรวงษ์. (2558). ศักดา ศักดินา ศักดิ์ศรี: ภาพลักษณ์ของอุดมการณ์หลักในละครโทรทัศน์ไทย. วารสารวิชาการคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ สจล., 21(2), 145–160. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/archkmitl/article/view /47517
ณหทัย ใจดี และรัตนวดี เศรษฐจิตร. (2566). ปรากฏการณ์ละครโทรทัศน์ในสังคมไทยสู่ละครคุณธรรมผ่านแพลตฟอร์ม TikTok. วารสาร Media and Communication Inquiry, 5(2), 34–59.
ณหทัย ใจดี และอาทิตยา ทรัพย์สินวิวัฒน์. (2568). ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อทัศนคติการเลือกรับชมละครคุณธรรมผ่านแพลตฟอร์ม TikTok ของ Generation Y ในเขตกรุงเทพมหานคร. วารสารการสื่อสารและการจัดการ นิด้า, 11(1), 21–38.
ธีรพล บัวกระโทก. (2567). จาก Micro-Dramas ถึง “ละครคุณธรรม”: ส่องทิศทางอุตสาหกรรมละครสั้นกับคติสอนใจแบบไทย ๆ. Creative Thailand. https://www.creativethailand.org/article-read?article_id=34609
พิมพร สุนทรวิริยกุล. (2551). กระบวนการประกอบสร้างอุดมการณ์ในละครโทรทัศน์ไทยในช่วงภาวะวิกฤตทางการเมือง [วิทยานิพนธ์นิเทศศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย]. คลังปัญญาจุฬาฯ. https://doi.org/10.58837/ CHULA.THE.2008.465
วรพล มะโนสร้อย และคณะ. (2569). อัลกอริทึม TikTok ในฐานะนวัตกรรมการสื่อสารทางสังคม: การวิเคราะห์กลไกทางจิตวิทยาและผลกระทบผ่านกรณีศึกษาเชิงลึก. วารสารวิชาการนวัตกรรมสื่อสารสังคม, 14(1), 121–127. https://so06.tci-thaijo.org/index.php/jcosci/article/view/286963
สปริงนิวส์. (2567). เปิดสถิติปี 2024 ประเทศไหนมีคนใช้ TikTok มากที่สุด คนไทยฉ่ำติดที่ 9. https://www.springnews.co.th/digital-business/digital-marketing/848802
สมสุข หินวิมาน. (2558). อ่านทีวี: การเมืองวัฒนธรรมในจอโทรทัศน์. พารากราฟ.
สมสุข หินวิมาน. (2561). คน...ระคน...ละคร: รวมบทวิจารณ์ว่าด้วยคน ความคิด และวัฒนธรรมในละครโทรทัศน์. ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน).
สุภางค์ จันทวานิช. (2557). ทฤษฎีสังคมวิทยา. สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
ภาษาอังกฤษ
Kemp, S. (2024, February 23). Digital 2024: Thailand. DataReportal. https://datareportal.com/reports/digital-2024-thailand
