คืนคุณค่าการแพทย์แผนไทยด้วยพระพุทธศาสนา และวิทยาศาสตร์

บทคัดย่อ

บทความเรื่องนี้เป็นส่วนหนึ่งของการวิจัยเพื่อศึกษาถึงความสัมพันธ์ระหว่างพระพุทธศาสนากับการแพทย์แผน ไทยในมิติวิทยาศาสตร์ การแพทย์แผนไทยพัฒนาขึ้นจากการแพทย์ในพระพุทธศาสนามาตั้งแต่สมัยพุทธกาล อย่างไร ก็ตาม การแพทย์แผนไทยต้องยุติบทบาทในการให้บริการสาธารณสุขอย่างเป็นทางการมากว่าร้อยปี แต่ในที่สุด ก็สามารถ กลับคืนสู่ระบบบริการสาธารณสุขได้ดังนั้น จึงเป็นที่น่าสนใจว่าการพัฒนาการแพทย์แผนไทยในปัจจุบันให้มีมิติความเป็น วิทยาศาสตร์และคงรากฐานวิธีคิดแบบพระพุทธศาสนาไว้ได้ควรเป็นอย่างไร การศึกษานี้เป็นการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้วิธีการศึกษา ๓ รูปแบบ คือ (๑) การวิจัยเอกสาร โดยศึกษา จากพระไตรปิฎก อรรถกถา คัมภีร์ทางพระพุทธศาสนาและงานวิจัยที่เกี่ยวกับแนวคิด ประวัติศาสตร์และการแพทย์แผน ไทย (๒) การศึกษาในภาคสนาม เป็นการสัมภาษณ์เชิงลึกและการรวบรวมข้อมูลจากการสัมภาษณ์บุคลากรทางการแพทย์ แผนไทยและผู้เกี่ยวข้องทั้งหลายและ (๓) การศึกษาผ่านกรณีศึกษาเกี่ยวกับการนำหลักพุทธธรรมและ/หรือวิทยาศาสตร์ ไปประยุกต์ใช้ในการแพทย์แผนไทย ผลการศึกษาที่สำคัญแบ่งได้เป็น ๓ ส่วน ส่วนแรกพบว่า การแพทย์ในสมัยพุทธกาลเป็นการแพทย์ที่เน้นการดูแล สุขภาพแบบองค์รวมและการรักษาสมดุลภายในของร่างกายกับสภาพแวดล้อมภายนอก ซึ่งเป็นหลักการที่รู้จักกันดีใน อินเดียก่อนสมัยพุทธกาล ผลการศึกษาส่วนที่สอง พบว่าองค์ความรู้ของการแพทย์แผนไทยได้รับการศึกษาแบบตัวต่อตัว จากผู้ที่เคยเป็นแพทย์แผนไทยมาก่อน แล้วจึงมีการพัฒนาต่อยอดจากและลองผิดลองถูกแล้วรวบรวมเป็นคัมภีร์หรือตำรา ที่เป็นมรดกสืบทอดกันมา ผลการศึกษาส่วนที่สามพบว่า โดยข้อเท็จจริงแล้ว ปัญหาที่สำคัญของการแพทย์แผนไทยมิได้ อยู่ที่ขาดมิติความเป็นวิทยาศาสตร์ แต่เป็นเพราะการปรับกระบวนทัศน์ที่โลกให้ความสำคัญกับวิทยาศาสตร์ในลักษณะ ที่นำมาใช้เพื่อสถาปนาความเหนือกว่าศาสตร์อื่นๆ งานวิจัยนี้เสนอแนวทางการบูรณาการการแพทย์แผนไทยกับพระพุทธศาสนาและวิทยาศาสตร์ เพื่อประโยชน์แก่ คนไทยและสังคมไทยรวมทั้งหมด ๓ ประการ คือ ประการแรก ให้ใช้หลักการของพระพุทธศาสนานำไม่ว่าจะเป็นการดูแล สุขภาพหรือการรักษาโรคด้วยการแพทย์แผนใดประการที่สองให้ใช้หลักการป้องกันโรคและสร้างเสริมสุขภาพนำการรักษา โรคไม่ว่าจะเป็นการดูแลสุขภาพด้วยการแพทย์แผนใด และประการที่สามให้การแพทย์แผนไทยนำการแพทย์แผนตะวันตก