สถาปัตยกรรมกับอำนาจนำบนถนนราชดำเนินกลาง การแทนตัวของอำนาจและการรื้อสร้างความทรงจำจากอาร์ตเดโกสู่นีโอคลาสสิก

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์การแทนตัวของอำนาจและอำนาจนำที่ปรากฏผ่านรูปแบบสถาปัตยกรรมอาร์ตเดโกและนีโอคลาสสิกของอาคารบนถนนราชดำเนินกลาง และประเมินผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงภูมิทัศวัฒนธรรมสถาปัตยกรรมบนถนนราชดำเนินกลางที่มีต่อการรับรู้อัตลักษณ์เมือง

การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยรูปแบบเชิงคุณภาพ โดยใช้วิธีการศึกษาเอกสารทางประวัติศาสตร์และแนวคิดทฤษฎี ควบคู่กับการสำรวจภาคสนามและบันทึกภาพถ่ายทางสถาปัตยกรรมในพื้นที่ถนนราชดำเนินกลางตั้งแต่สะพานผ่านพิภพลีลาถึงสะพานผ่านฟ้าลีลาศ ข้อมูลที่ใช้ในการศึกษาคือ ภาพถ่ายองค์ประกอบทางกายภาพที่มีการเปลี่ยนแปลงรูปแบบ วิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหาและการตีความเชิงเปรียบเทียบ โดยจำแนกลักษณะของสถาปัตยกรรมอาร์ตเดโกเดิม ระบุรูปแบบการเพิ่มหรือลดทอนองค์ประกอบที่สัมพันธ์กับนีโอคลาสสิก เชื่อมโยงการเปลี่ยนแปลงทางกายภาพกับบริบททางประวัติศาสตร์และการเมือง และวิเคราะห์ผลสะท้อนต่อการรับรู้ภูมิทัศวัฒนธรรมและอัตลักษณ์เมืองบนถนนราชดำเนินกลาง

ผลการวิจัยพบว่า สถาปัตยกรรมอาร์ตเดโกทำหน้าที่เป็นกลไกสำคัญในการสื่อสารการเปลี่ยนผ่านระบอบการปกครอง ในขณะที่การปรับปรุงไปสู่นีโอคลาสสิกส่งผลให้ภาพลักษณ์เคลื่อนจากความเรียบง่ายแบบสมัยใหม่ไปสู่ความมีระเบียบและความสง่างามแบบจารีตและยังพบว่าการแทนที่สถาปัตยกรรมอาร์ตเดโกด้วยนีโอคลาสสิกทำให้บทบาทของถนนราชดำเนินกลางในฐานะพื้นที่ที่เคยสื่อถึงการเปลี่ยนแปลงระบอบการปกครองและความเป็นสมัยใหม่ของยุคคณะราษฎรถูกลดทอนลง และถูกจัดวางใหม่ให้สอดคล้องกับกรอบความงาม ความกลมกลืน และความต่อเนื่องกับราชวงศ์ไทยและภูมิทัศน์รัตนโกสินทร์ ซึ่งแสดงให้เห็นว่า สถาปัตยกรรมทำหน้าที่เป็นเครื่องมือในการกำหนดกรอบการรับรู้และความเข้าใจของสังคมต่ออดีตและปัจจุบัน ส่งผลให้ความหมายเดิมที่เคยผูกโยงกับยุคสมัยคณะราษฎรถูกกลบเลือนลงอย่างค่อยเป็นค่อยไป