การจัดการกรณีศึกษาภูมิทัศน์สถานที่ศักดิ์สิทธิ์ทางพุทธศาสนานิกายมหายานระหว่าง วัดจีนมหายานกับวัดญวนอนัมนิกาย

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาภูมิทัศน์ทางวัฒนธรรมของวัดมังกรกมลาวาส (เล่งเน่ยยี่) และวัดอุภัยราชบำรุง (วัดญวน) ซึ่งเป็นศาสนสถานที่สำคัญของชุมชนชาวจีนและชาวเวียดนามในประเทศไทย ที่แสดงถึงเอกลักษณ์ของนิกายจีนมหายานและนิกายเวียดนามอานัมนิกายตามลำดับ

แม้ว่าทั้งสองนิกายจะมีรากฐานทางพระพุทธศาสนาร่วมกัน แต่ความแตกต่างทางความเชื่อ หลักธรรม และพิธีกรรม ได้หล่อหลอมให้เกิดภูมิทัศน์ทางวัฒนธรรมที่แตกต่างกันภายในศาสนสถานทั้งสอง การศึกษาพบว่าวัดมังกรกมลาวาสซึ่งสร้างขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 5 (พ.ศ. 2414) มีการวางผังตามหลักสถาปัตยกรรมจีนพื้นถิ่นสกุลช่างแต้จิ๋ว 5 ประการ ได้แก่ การโอบล้อมด้วยกำแพงการเน้นแนวแกนเหนือ-ใต้ การเรียงลำดับความสำคัญตามแนวแกน การวางผังสมดุลสองข้าง และการจัดผังมีลานโล่งตำแหน่งที่ตั้งยังสอดคล้องกับหลักฮวงจุ้ยในตำแหน่ง "ท้องมังกร" อีกด้วย  วัดอุภัยราชบำรุงซึ่งสืบสานนิกายเวียดนามอานัมนิกายที่มีรากฐานมาจากพระพุทธศาสนาฝ่ายเถรวาท มีการจัดวางพระประธานโดยประดิษฐานพระพุทธรูปปางมารวิชัย พร้อมด้วยพระมหากัสสปะและพระอานนท์ สะท้อนถึงการปรับตัวให้สอดคล้องกับบริบททางวัฒนธรรมของพระพุทธศาสนาฝ่ายเถรวาทในประเทศไทย ในขณะที่วัดมังกรกมลาวาสมีการประดิษฐานพระพุทธรูปสามองค์ (ตรีกาย) เป็นสัญลักษณ์แทนพระพุทธเจ้าแห่งอดีต ปัจจุบัน และอนาคต พร้อมการบูชาพระโพธิสัตว์และเทพเจ้าจีนควบคู่กัน  การศึกษานี้มุ่งเน้นการวิเคราะห์เปรียบเทียบเพื่อทำความเข้าใจถึงความสัมพันธ์ระหว่างหลักคำสอนทางศาสนา พิธีกรรม และการสร้างสรรค์พื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ที่สะท้อนเอกลักษณ์ทางวัฒนธรรมของแต่ละชุมชน ตลอดจนการปรับตัวและการอยู่ร่วมกันของชุมชนพหุวัฒนธรรมในสังคมไทย