การศึกษาทัศนคติของผู้ใช้ที่มีต่อภูมิทัศน์ทางวัฒนธรรมที่ปรับเปลี่ยนไป กรณีศึกษา: หอสมุดปรีดีพนมยงค์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์

บทคัดย่อ

แนวคิดเรื่องภูมิทัศน์วัฒนธรรม เป็นกรอบสำคัญในการจัดการพื้นที่ซึ่งมีบทบาทต่อการสร้างภาพลักษณ์และการธำรงเอกลักษณ์ดั้งเดิมของท้องถิ่น โดยมุ่งให้การใช้พื้นที่เกิดผลกระทบเชิงบวกต่อผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทุกภาคส่วนในบริบทของสถาบันอุดมศึกษา หอสมุดปรีดี พนมยงค์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์ นับเป็นพื้นที่ที่มีลักษณะผสมระหว่าง พื้นที่เหตุการณ์สำคัญทางประวัติศาสตร์ (Historic Site) และ ภูมิทัศน์ที่มีความหมายทางจิตใจความเชื่อ และความทรงจำร่วมของกลุ่มคน (Ethnographic Landscape) อันสะท้อนคุณค่าทางสถาปัตยกรรมประวัติศาสตร์ อุดมการณ์ประชาธิปไตย และ “จิตวิญญาณของธรรมศาสตร์” (Spirit of TU) ซึ่งสั่งสมและดำรงอยู่
มาอย่างยาวนาน

ในปี พ.ศ. 2568 พื้นที่หอสมุดมีการปรับเปลี่ยนทางกายภาพและรูปแบบการใช้งานให้สอดคล้องกับวิถีชีวิตของผู้ใช้บริการยุคปัจจุบัน โดยพัฒนาไปสู่แนวคิด “ห้องสมุดเพื่อชีวิต” (Library for Life) ผ่านการเพิ่มพื้นที่กิจกรรมพื้นที่เรียนรู้ร่วมสมัย และโซนพักผ่อน ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าบทบาทของหอสมุดมิได้จำกัดอยู่เพียงพื้นที่อ่านหนังสือแบบดั้งเดิมอีกต่อไป การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวทำให้เกิดคำถามสำคัญเกี่ยวกับการคงอยู่ของคุณค่าทางวัฒนธรรมและจิตวิญญาณของสถานที่ ว่าผู้ใช้บริการยังคงรับรู้และซาบซึ้งต่อคุณค่าดังกล่าวมากน้อยเพียงใด

งานวิจัยนี้จึงมุ่งศึกษาทัศนคติและความคิดเห็นของผู้ใช้บริการต่อการเปลี่ยนแปลงภูมิทัศน์ทางวัฒนธรรมของหอสมุด โดยใช้การวิจัยเชิงปริมาณผ่านแบบสอบถามออนไลน์ (Google Forms) จากทัศนคติและความคิดเห็นของผู้ใช้บริการต่อการเปลี่ยนแปลงภูมิทัศน์ทางวัฒนธรรมของหอสมุดปรีดี พนมยงค์ จำนวน 100 คน เพื่อสำรวจการรับรู้คุณค่าทางจิตวิญญาณ และประสบการณ์การใช้พื้นที่ของนักศึกษาในฐานะผู้ใช้บริการหลักของหอสมุด

ผลการศึกษาคาดว่าจะพบว่า ผู้เข้าใช้มีทัศนคติเชิงบวกต่อการปรับปรุงพื้นที่ ซึ่งช่วยส่งเสริมการเรียนรู้การทำกิจกรรมร่วมกัน และการใช้ชีวิตภายในหอสมุดอย่างสร้างสรรค์ พร้อมทั้งสามารถปรับตัวต่อรูปแบบการใช้พื้นที่ที่เปลี่ยนไปได้ดี ในขณะเดียวกัน ผู้ใช้ยังคงรับรู้คุณค่าทางประวัติศาสตร์และจิตวิญญาณธรรมศาสตร์ ที่สะท้อนอยู่ในพื้นที่อย่างชัดเจน อันจะเป็นแนวทางสำคัญในการพัฒนาพื้นที่หอสมุดให้สมดุลระหว่างความทันสมัยและคุณค่าทางวัฒนธรรม เพื่อคงไว้ซึ่งอัตลักษณ์และจิตวิญญาณของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์อย่างยั่งยืน