การรู้เท่าทันสื่อของผู้สูงอายุในบริบทสังคมดิจิทัล: กรณีศึกษาจังหวัดปทุมธานี
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาระดับการรู้เท่าทันสื่อและวิเคราะห์ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการรู้เท่าทันสื่อของผู้สูงอายุในจังหวัดปทุมธานี ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงสำรวจ กลุ่มตัวอย่างคือผู้สูงอายุที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไป จำนวน 400 คน โดยใช้วิธีการสุ่มแบบสะดวก จากประชากรผู้สูงอายุที่อาศัยอยู่ในพื้นที่จังหวัดปทุมธานี ณ ช่วงเวลาที่ทำการวิจัย จำนวนทั้งสิ้น 182,450 คน เครื่องมือที่ใช้ในการศึกษาคือแบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนาและการวิเคราะห์ถดถอยพหุคูณ ผลการวิจัยพบว่า ผู้สูงอายุในจังหวัดปทุมธานีมีระดับการรู้เท่าทันสื่ออยู่ในระดับสูง (ค่าเฉลี่ย 3.63) โดยปัจจัยที่มีอิทธิพลอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ อายุ (β=0.160, p=0.002) อาชีพปัจจุบัน (β=0.141, p=0.005) และการเป็นสมาชิกชมรม/โรงเรียนผู้สูงอายุ (β=0.141, p=0.006) ซึ่งสามารถร่วมกันอธิบายการรู้เท่าทันสื่อได้ร้อยละ 14.8 กล่าวคือ ผู้สูงอายุวัย 60-64 ปี ที่ยังประกอบอาชีพ และเป็นสมาชิกชมรมผู้สูงอายุ มีระดับการรู้เท่าทันสื่อสูงกว่ากลุ่มอื่น นอกจากนี้ยังพบว่ามีปัจจัยที่ไม่มีอิทธิพล ได้แก่ เพศ (β=0.074, p=0.140) และ สถานภาพการอยู่อาศัย (β=0.056, p=0.252) ข้อเสนอแนะสำคัญจากการศึกษา คือ ควรพัฒนานโยบายส่งเสริมการรู้เท่าทันสื่อแบบบูรณาการ จัดตั้งศูนย์การเรียนรู้ดิจิทัลประจำอำเภอ พัฒนาหลักสูตรเฉพาะกลุ่มอายุ สร้างเครือข่ายอาสาสมัครดิจิทัล และเสริมสร้างบทบาทชมรมผู้สูงอายุในการเป็นแหล่งเรียนรู้ เพื่อลดช่องว่างทางดิจิทัลและเพิ่มความปลอดภัยในการใช้สื่อดิจิทัลของผู้สูงอายุ
Downloads
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ข้อมูลภาพ เสียง วิดีโอ และข้อความที่ปรากฎบนเว็บไซต์นี้ ผู้นำไปใช้จะถูกอนุญาตให้นำไปใช้ได้ โดยจะต้องอ้างอิงแหล่งที่มา จะต้องไม่นำไปใช้เพื่อการค้า และจะต้องไม่ดัดแปลง (CC-BY-NC-ND)
เอกสารอ้างอิง
กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย. (2566). สถิติประชากรและบ้าน จำแนกตามอายุ. https://stat.bora.dopa.go.th
กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2566). สถิติผู้สูงอายุ ธันวาคม 2566. กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์. https://www.dop.go.th/th/statistics_page?cat=1&id=2
ศูนย์ต่อต้านข่าวปลอม. (2566). รายงานสถานการณ์ข่าวปลอมและผลกระทบต่อสังคมไทย. ศูนย์ต่อต้านข่าวปลอม. กรุงเทพฯ. https://shorturl.asia/v04oP
สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์. (2566). รายงานผลการสำรวจและประเมินระดับความรู้ความเข้าใจและทักษะด้านดิจิทัล (Digital Literacy). สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ กรุงเทพฯ. https://www.depa.or.th/en/article-view/digital-literacy
อธิชา วุฒิรังสี. (2564). การรู้เท่าทันสื่อดิจิทัลของผู้สูงอายุ. วารสารสหศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล, 21(1), 90-106. https://so02.tci-thaijo.org/index.php/sahasart/article/view/244781/168738
Brashier, N. M., & Schacter, D. L. (2020). Aging in an era of fake news. Current Directions in Psychological Science, 29(3), 316-323. https://doi.org/10.1177/0963721420915872
Charness, N., & Boot, W. R. (2016). Technology, Gaming, and Social Networking. In K. W. Schaie & S. L. Willis (Eds.), Handbook of the Psychology of Aging (8th ed., pp. 389-407). Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-411469-2.00020-0
European Commission. (2022). Digital Economy and Society Index (DESI) 2022. https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/library/digital-economy-and-society-index-desi-2022
Friemel, T. N. (2016). The digital divide has grown old: Determinants of a digital divide among seniors. New Media & Society, 18(2), 313-331. https://psycnet.apa.org/record/2016-01792-008
Knowles, M. S., Holton, E. F., & Swanson, R. A. (2015). The Adult Learner (8th ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315816951
Mohd Zukry, M. A. A., Khatiman, M. N. A., & Abdullah, R. H. (2024). Strategies for protecting senior citizens against online banking fraud and scams: A systematic literature review. Journal of Theoretical and Applied Information Technology, 102(14), 5545-5559. https://www.jatit.org/volumes/Vol102No14/14Vol102No14.pdf
Moore, R. C., & Hancock, J. T. (2022). A digital media literacy intervention for older adults improves resilience to fake news. Scientific Reports, 12, 6008. https://doi.org/10.1038/s41598-022-08437-0
Putnam, R. D. (2000). Bowling Alone: The Collapse and Revival of American Community. Simon & Schuster.
Pizzul, D., Sala, E., Caliandro, A., Zaccaria, D., & Carlo, S. (2024). Evaluating the impact of a peer-education digital literacy course on older adults' digital skills and wellbeing: A mixed-methods study protocol. Frontiers in Sociology, 9. https://www.frontiersin.org/journals/sociology/articles/10.3389/fsoc.2024.1432607/full
UNESCO. (2021). Digital Literacy for Older Persons. https://www.unesco.org/en/articles/digital-literacy-older-persons
Van Dijk, J. A. G. M. (2019). The Digital Divide. Polity Press. https://www.politybooks.com/bookdetail?book_slug=the-digital-divide-- 9781509534449
World Health Organization. (2022). Ageism in Artificial Intelligence for Health. https://www.who.int/publications/i/item/9789240040793
Xie, B., Charness, N., Fingerman, K., Kaye, J., Kim, M. T., & Khurshid, A. (2020). When going digital becomes a necessity: Ensuring older adults' needs for information, services, and social inclusion during COVID-19. Journal of Aging & Social Policy, 32(4-5), 460-470. https://doi.org/10.1080/08959420.2020.1771237
