นางสิบสอง : ตัวแทนของดนตรีกรรมมุขปาฐะที่กลายเป็นละครโทรทัศน์

ปรัชญา  บุญมาสูงทรง; ศรัทธา  จันทมณีโชติ

ผู้แต่ง

ปรัชญา บุญมาสูงทรง อาจารย์, สาขาวิชาดุริยางคศาสตร์, คณะศิลปกรรมศาสตร์, มหาวิทยาลัยทักษิณ
ศรัทธา จันทมณีโชติ อาจารย์, สาขาวิชาดุริยางคศาสตร์, คณะศิลปกรรมศาสตร์, มหาวิทยาลัยทักษิณ

คำสำคัญ:

ละครนิทานพื้นบ้าน, ชาดก, สวดคฤหัสถ์, แอ่วลาวแคน

บทคัดย่อ

บทความนี้ได้รับแรงบันดาลใจจากเพลงนำละครนิทานพื้นบ้าน เรื่อง นางสิบสอง ที่ผลิตโดย บริษัท ดีด้า วิดีโอ โปรดักชั่น จำกัด และบริษัท สามเศียร จำกัด ซึ่งออกอากาศทางสถานีโทรทัศน์สีกองทัพบก ช่อง 7 มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์เพลงนำละครเรื่อง “นางสิบสอง” ซึ่งเป็นตัวอย่างของการแปรสภาพทำนองเพลงในการละเล่นดั้งเดิมมาเป็นสื่อสมัยใหม่ที่ได้รับความนิยมในปัจจุบัน

เมื่อพิจารณาโครงสร้างเพลงนำละครเรื่องนางสิบสอง พบว่าเพลงนำละครดังกล่าวเรียบเรียงจากทำนองเพลงลาวแพนและทำนองสวดลำนอก อันมีที่มาจากการละเล่นดั้งเดิมของไทยคือ การสวดคฤหัสถ์ และแอ่วลาวแคน การละเล่นดังกล่าวเป็นการละเล่นที่หาชมหาฟังได้ยากในยุคปัจจุบัน ซึ่งทั้งสองเพลงมีความเป็นมาและอารมณ์เพลงเหมาะสมกับเนื้อเรื่อง เป็นเอกลักษณ์และเป็นสิ่งสำคัญที่ทำให้ผู้ชมสามารถจดจำและเข้าใจเนื้อเรื่องได้ง่าย นับเป็นการแปรสภาพของการละเล่นดั้งเดิมของไทยมาสู่สื่อสร้างสรรค์ในยุคปัจจุบันได้อย่างน่าสนใจ

เอกสารอ้างอิง

กรมศิลปากร. (2500). บทละคร เรื่อง รถเสน. กรมศิลปากร.

กรสรวง ดีนวลพะเนาว์. (2549). สวดคฤหัสถ์ : กรณีศึกษาคณะนายหอม ภุมรา ตำบลหนองโสน อำเภอเมือง จังหวัดเพชรบุรี. [ปริญญาศิลปกรรมศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ].

ชนะชัย กอผจญ. (2547). การศึกษาเพลงเดี่ยวลาวแพนทางจะเข้. [ปริญญาศิลปกรรมศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ].

เชาวน์มนัส ประภักดี. (2557). เพลงลาวแพน: ประวัติศาสตร์ทางการเมืองในเพลง. วารสารภาษาและวัฒนธรรมมหาวิทยาลัยกรุงเทพธนบุรี. 31(1). น. 5-30.

น้ำมนต์ อยู่อินทร์. (2556). พัฒนาการของนิทานจักรๆ วงศ์ๆ สู่ภาพยนตร์แนวแฟนตาซีในสังคมไทย. The Journal. 9(1). น. 27-62. https://repository.li.mahidol.ac.th/handle/123456789/9942

มติชน. (2567). ยุคเปลี่ยนผ่านของละครจักร ๆ วงศ์ ๆ และก้าวที่มั่นคงของ ‘สามเศียร’. https://www.matichon.co.th/entertainment/news_4695791

มหิทธิ เบ้าพิมพา. (2564). การสวดคฤหัสถ์ กรณีศึกษาคณะมหาเทพบันเทิงศิลป์. [ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยรามคำแหง].

ยุทธนา ฉัพพรรณรัตน์. (2545). แอ่วเคล้าซอ : ประวัติความเป็นมาและระเบียบวิธีปฏิบัติ. [ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย].

ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา. (2473). ปัญญาสชาดก ประชุมนิทานในประเทศนี้แต่โบราณ 50 เรื่อง: ภาคที่ 1 สมุททโฆสชาดกกับสุธนชาดก. โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร.

อาทิตย์ ชีรวณิชย์กุล. (2565). ชาดกกับวัฒนธรรมวรรณศิลป์ไทย. โครงการเผยแพร่ผลงานวิชาการคณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.

Kaewkinnaree. (2564). นางสิบสอง - กรองทอง ทัศนพันธ์ (ละครพื้นบ้าน นางสิบสอง 2531). [แฟ้มข้อมูลวิดีทัศน์]. https://www.youtube.com/watch?v=mEBI571YCsk&list=RDmEBI571YCsk&index=1

Lakornthaiboran ละครพื้นบ้านไทย. (2568). ReMaster "นางสิบสอง" เวอร์ชั่น 2531. [แฟ้มข้อมูลวิดีทัศน์]. https://www.facebook.com/watch?v=607696565305831

WorkpointOfficial. (2561). คณะมหาเทพบันเทิงศิลป์ คุณพระช่วย. [แฟ้มข้อมูลวิดีทัศน์]. https://www.youtube.com/watch?v=BHWuzJfw9Bk