构式“不是我V”的构式义、话语功能及成因研究
关键词:
语料库, 不是我V, 构式语法, 主观化, 面子理论, 互动语言学摘要
本文以现代汉语口语构式“不是我V”为研究对象，基于北京语言大学 BCC 语料库 4,291 条语料，并辅以北京大学 CCL 语料，在构式语法、主观化理论、礼貌与面子理论及互动语言学框架下，考察其构式义与话语功能。研究表明，当 V 为“说、批评、吓唬、打击、吹（牛）、自夸”等可控言语行为动词时，“不是我V”已演变为高度规约化的“形式–意义–功能”配对体，其核心并非否定客观事实，而是否定说话人的主观意愿或态度，整体功能可概括为“预先告知 + 主观合理化”。 该构式多位于话轮起始位置，充当预先序列，通过“贬己尊人”等策略在批评他人和自我夸耀等高面子风险情境中实现语用柔化和面子协商。 历时分析显示，“不是我V”经历了从否定事实到否定意愿，再到固化为具有预告与缓和功能的语用构式的演变过程，其动因既与语用功能的语义化、主观化和互主观化机制有关，也与当代汉语交际中对“面子工作”的重视密切相关。 研究结果丰富了汉语口语构式及语法化–主观化接口研究，并对对外汉语语用教学具有启示意义。
参考
范竹欣.话语标记“不是我说你”在小说《金粉世家》中的语用功能分析[J].现代汉语研究, 2025,(2):117-119.
付睿思. 话语标记“不是我说”的立场及人际功能[J]. 黄山学院学报, 2025,27(1): 99103.
顾曰国. 礼貌、语用与文化[J]. 外语教学与研究, 1992,(4):10-19.
荀恩东,饶高琦,肖晓悦,臧娇娇.大数据背景下 BCC 语料库的研制[J]. 语料库语言学, 2016,(1): 93109.
李善熙. 汉语“主观量”的表达研究[D]. 北京: 中国社会科学院研究生院.2003.
刘丽艳. 话语标记“不是我说”[J]. 汉语学习,2005,(6): 28-33.
罗耀华, 刘云. 构式“小OV着”的构式义、话语功能及其理据探究[J]. 语言科学,2012,(4): 389402.
沈家煊. 说“偷”和“抢”[J]. 语言教学与研究,2000,(1):1-11.
沈家煊. 语言的“主观性”和“主观化”[J]. 外语教学与研究, 2001,(4): 268275.
王冠. 从面子威胁行为看“不是我说”的礼貌功能[J]. 现代语文, 2015,(12):56-59.
王用源, 王旭. 话语标记“不是我说”：从“辩解义”到“预设义”[J]. 福建江夏学院学报, 2023,13(1): 100109.
吴福祥. 汉语语法化演变的几个类型学特征[J]. 中国语文, 2004,(6) : 483-494.
吴为善, 夏芳芳. “A不到哪里去”的构式解析、话语功能及其成因[J]. 汉语学习, 2011,(5):326-333.
吴清清. 近二十年国内构式语法研究文献综述[J]. 现代语言学, 2023,(1): 4558.
夏言, 王天佑. 从认识立场看话语标记“不是我说”[J]. 贵州工程应用技术学院学报, 2025,43(1): 2633.
殷树林. 话语标记的性质、特征和定义[J]. 语言科学, 2012, 11(05): 475-485.
于国栋. 会话分析[M]. 上海: 上海外语教育出版社.2009.
张伯江. 现代汉语的双及物结构式[J]. 中国语文, 1999,(3):175-184.
จาง เจียซิน, และ สุรีย์รัตน์ บำรุงสุข. การเปรียบเทียบกลวิธีทางภาษาที่ใช้ในวัจนกรรมการแสดงความเสียใจใน ภาษาไทยกับภาษาจีน: กรณีศึกษาการเสียชีวิตของสุนัขในเครือข่ายสังคมออนไลน์ไทยกับจีน[J]. วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม, 2568, 9(8) : 144-157.
รดารัตน์ ศรีพันธ์วรสกุล. การศึกษาวัจนกรรมการแสดงความไม่พอใจตามแนววัจนปฏิบัติศาสตร์ภาษา ระหว่างกลาง: กรณีศึกษาผู้เรียนภาษาไทยชาวจีน[J]. วารสารภาษาและภาษาศาสตร์, 2565, 40(2): 89-114.
รุย หลิว, และ ประไพพรรณ พึ่งฉิม. กลวิธีการปฏิเสธคำแนะนำของผู้เรียนภาษาไทยชาวจีน:การศึกษาตาม แนววัจนปฏิบัติศาสตร์ภาษาระหว่างกลาง[J]. วารสารภาษาและวรรณคดีไทย, 2566, 40(2):54-106.
Brown, P., & Levinson, S. C. Politeness: Some universals in language usage[M].Cambridge: Cambridge University Press.1987.
Du Bois, J. W. The stance triangle[C].Englebretson, R. (Ed.). Stancetaking in discourse: Subjectivity, evaluation, interaction. Amsterdam: John Benjamins, 2007. 139-182.
Goldberg, A. E. Constructions: A construction grammar approach to argument structure[M]. Chicago: University of Chicago Press.1995.
Goldberg, A. E. Constructions at work: The nature of generalization in language[M]. Oxford: Oxford University Press.2006.
Langacker, R. W. Subjectification[J]. Cognitive Linguistics, 1990 , 1(1): 5-38.
Leech, G. Principles of pragmatics[M]. London: Longman.1983.
Ochs, E., Schegloff, E. A., & Thompson, S. A. Interaction and grammar[M]. Cambridge: Cambridge University Press.1996.
Schegloff, E. A. Sequence organization in interaction: A primer in conversation analysis[M]. Cambridge: Cambridge University Press.2007.
Traugott, E. C. On the rise of epistemic meanings in English: An example of subjectification in semantic change[J]. Language, 1989, 65(1): 31 55.
Traugott, E. C. Subjectification in grammaticalisation[C].Stein, D., & Wright, S. (Eds.). Subjectivity and subjectivisation. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. 31-54.
Verschueren, J. Understanding pragmatics[M]. London: Arnold.1999.
##submission.downloads##
已出版
##submission.howToCite##
期
栏目
##submission.license##
##submission.copyrightStatement##
##submission.license.cc.by-nc-nd4.footer##บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารภาษาและวัฒนธรรมจีน มหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ
บทความใน “วารสารวิชาการภาษาและวัฒนธรรมจีน” เป็นทรรศนะของผู้เขียนโดยเฉพาะ กองบรรณาธิการไม่มีส่วนในความคิดเห็นในข้อเขียนเหล่านั้น
