การศึกษาความหมายเชิงโครงสร้าง หน้าที่ในปฏิสัมพันธ์ทางภาษาและปัจจัยที่ส่งผลต่อการเกิดโครงสร้าง "不是我V"ในภาษาจีนพูดร่วมสมัย:การวิเคราะห์เชิงคลังข้อมูลภาษา

PATTARAPONG  PURNNGAM; JIWEI GUAN

ผู้แต่ง

PATTARAPONG PURNNGAM สาขาวิชาภาษาจีน คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยพะเยา
JIWEI GUAN สาขาวิชาภาษาจีน คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยพะเยา

คำสำคัญ:

ไวยากรณ์เชิงโครงสร้าง, การทำให้เป็นเชิงอัตวิสัย, ทฤษฎีหน้า, ภาษาศาสตร์เชิงปฏิสัมพันธ์, คลังข้อมูลภาษา

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มุ่งวิเคราะห์โครงสร้างภาษาพูด “ไม่ใช่ฉัน V” (不是我V) ในภาษาจีนร่วมสมัยภายใต้กรอบทฤษฎีไวยากรณ์เชิงโครงสร้าง ทฤษฎีการทำให้เป็นเชิงอัตวิสัย และภาษาศาสตร์เชิงปฏิสัมพันธ์ โดยศึกษาผ่านข้อมูลคลังภาษา BCC จำนวน 4,291 รายการ ด้วยวิธีวิจัยแบบผสานวิธีเชิงปริมาณและคุณภาพ ผลการศึกษาพบว่าโครงสร้างดังกล่าวมีการจับคู่ระหว่างรูปและความหมายอย่างเป็นระบบ (Conventionalized Form-Meaning Pairing) โดยมีนัยสำคัญคือ “การแจ้งวัจนกรรมล่วงหน้าและการสร้างความชอบธรรมเชิงอัตวิสัย” ซึ่งถือเป็นกลยุทธ์การปรับแต่งทางเมตาวัจนปฏิบัติ (Metapragmatic) ก่อนการกระทำวัจนกรรมที่คุกคามหน้า (FTA) ในด้านองค์ประกอบ ส่วน “ไม่ใช่ฉัน” (不是我) ทำหน้าที่กระจายความรับผิดชอบผ่านการปฏิเสธเจตจำนงของผู้พูด ขณะที่ตัวแปร “V” จำกัดเฉพาะกริยาแสดงวัจนกรรมที่ผู้พูดควบคุมได้ ซึ่งการปฏิสัมพันธ์ระหว่างส่วนประกอบส่งผลให้เกิดการ “ลดทอนความแข็งกร้าว” ของถ้อยคำ ด้านหน้าที่ทางวาทกรรมพบสองหน้าที่หลัก ได้แก่ การจัดลำดับบทสนทนาแบบ “บทนำร่อง” (Pre-sequence) เพื่อเตรียมความพร้อมให้ผู้ฟัง และการบริหารจัดการหน้าผ่านกลยุทธ์ “ถ่อมตนเทิดผู้อื่น” เพื่อลดแรงปะทะจากการประเมินเชิงลบ นอกจากนี้ การศึกษาเชิงประวัติศาสตร์ชี้ให้เห็นว่าโครงสร้างนี้ได้ผ่านกระบวนการกลายเป็นไวยากรณ์จากโครงสร้างอิสระสู่การเป็นตัวบ่งชี้ทางวัจนปฏิบัติที่คงที่ โดยมีแรงขับเคลื่อนจากการขยายตัวของหน้าที่ทางวัจนปฏิบัติสู่ความหมายหลัก ความต้องการในการรักษาหน้าในสังคมจีน และแนวโน้มการแสดงออกถึงตัวตนผู้พูดที่ชัดเจนขึ้นในภาษาจีน

เอกสารอ้างอิง

范竹欣.话语标记“不是我说你”在小说《金粉世家》中的语用功能分析[J].现代汉语研究, 2025,(2):117-119.

付睿思. 话语标记“不是我说”的立场及人际功能[J]. 黄山学院学报, 2025,27(1): 99103.

顾曰国. 礼貌、语用与文化[J]. 外语教学与研究, 1992,(4):10-19.

荀恩东,饶高琦,肖晓悦,臧娇娇.大数据背景下 BCC 语料库的研制[J]. 语料库语言学, 2016,(1): 93109.

李善熙. 汉语“主观量”的表达研究[D]. 北京: 中国社会科学院研究生院.2003.

刘丽艳. 话语标记“不是我说”[J]. 汉语学习,2005,(6): 28-33.

罗耀华, 刘云. 构式“小OV着”的构式义、话语功能及其理据探究[J]. 语言科学,2012,(4): 389402.

沈家煊. 说“偷”和“抢”[J]. 语言教学与研究,2000,(1):1-11.

沈家煊. 语言的“主观性”和“主观化”[J]. 外语教学与研究, 2001,(4): 268275.

王冠. 从面子威胁行为看“不是我说”的礼貌功能[J]. 现代语文, 2015,(12):56-59.

王用源, 王旭. 话语标记“不是我说”：从“辩解义”到“预设义”[J]. 福建江夏学院学报, 2023,13(1): 100109.

吴福祥. 汉语语法化演变的几个类型学特征[J]. 中国语文, 2004,(6) : 483-494.

吴为善, 夏芳芳. “A不到哪里去”的构式解析、话语功能及其成因[J]. 汉语学习, 2011,(5):326-333.

吴清清. 近二十年国内构式语法研究文献综述[J]. 现代语言学, 2023,(1): 4558.

夏言, 王天佑. 从认识立场看话语标记“不是我说”[J]. 贵州工程应用技术学院学报, 2025,43(1): 2633.

殷树林. 话语标记的性质、特征和定义[J]. 语言科学, 2012, 11(05): 475-485.

于国栋. 会话分析[M]. 上海: 上海外语教育出版社.2009.

张伯江. 现代汉语的双及物结构式[J]. 中国语文, 1999,(3):175-184.

จาง เจียซิน, และ สุรีย์รัตน์ บำรุงสุข. การเปรียบเทียบกลวิธีทางภาษาที่ใช้ในวัจนกรรมการแสดงความเสียใจใน ภาษาไทยกับภาษาจีน: กรณีศึกษาการเสียชีวิตของสุนัขในเครือข่ายสังคมออนไลน์ไทยกับจีน[J]. วารสารสังคมศาสตร์และวัฒนธรรม, 2568, 9(8) : 144-157.

รดารัตน์ ศรีพันธ์วรสกุล. การศึกษาวัจนกรรมการแสดงความไม่พอใจตามแนววัจนปฏิบัติศาสตร์ภาษา ระหว่างกลาง: กรณีศึกษาผู้เรียนภาษาไทยชาวจีน[J]. วารสารภาษาและภาษาศาสตร์, 2565, 40(2): 89-114.

รุย หลิว, และ ประไพพรรณ พึ่งฉิม. กลวิธีการปฏิเสธคำแนะนำของผู้เรียนภาษาไทยชาวจีน:การศึกษาตาม แนววัจนปฏิบัติศาสตร์ภาษาระหว่างกลาง[J]. วารสารภาษาและวรรณคดีไทย, 2566, 40(2):54-106.

Brown, P., & Levinson, S. C. Politeness: Some universals in language usage[M].Cambridge: Cambridge University Press.1987.

Du Bois, J. W. The stance triangle[C].Englebretson, R. (Ed.). Stancetaking in discourse: Subjectivity, evaluation, interaction. Amsterdam: John Benjamins, 2007. 139-182.

Goldberg, A. E. Constructions: A construction grammar approach to argument structure[M]. Chicago: University of Chicago Press.1995.

Goldberg, A. E. Constructions at work: The nature of generalization in language[M]. Oxford: Oxford University Press.2006.

Langacker, R. W. Subjectification[J]. Cognitive Linguistics, 1990 , 1(1): 5-38.

Leech, G. Principles of pragmatics[M]. London: Longman.1983.

Ochs, E., Schegloff, E. A., & Thompson, S. A. Interaction and grammar[M]. Cambridge: Cambridge University Press.1996.

Schegloff, E. A. Sequence organization in interaction: A primer in conversation analysis[M]. Cambridge: Cambridge University Press.2007.

Traugott, E. C. On the rise of epistemic meanings in English: An example of subjectification in semantic change[J]. Language, 1989, 65(1): 31 55.

Traugott, E. C. Subjectification in grammaticalisation[C].Stein, D., & Wright, S. (Eds.). Subjectivity and subjectivisation. Cambridge: Cambridge University Press, 1995. 31-54.

Verschueren, J. Understanding pragmatics[M]. London: Arnold.1999.