การบริหารจัดการองค์ความรู้การเลี้ยงปูทะเลของชุมชนต้นแบบ อำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทนำ: ประเทศไทยนับเป็นประเทศผู้ผลิตอาหารทะเลที่สำคัญประเทศหนึ่งของโลก และอุตสาหกรรมอาหารทะเลของไทยก็สามารถนำรายได้จากการส่งออกเข้าสู่ประเทศเป็นมูลค่าที่สูงเป็นอันดับต้น วัตถุประสงค์ของการวิจัย: 1) เพื่อศึกษาบริบทของการเพาะเลี้ยงปูทะเลในชุมชนต้นแบบอำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา 2) เพื่อศึกษาองค์ความรู้ด้านการเลี้ยงปูทะเลในชุมชนต้นแบบอำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา 3) เพื่อศึกษาการบริหารจัดการองค์ความรู้ด้านการเลี้ยงปูทะเลในชุมชนต้นแบบอำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา 4) เพื่อศึกษาแนวทางในการพัฒนาพื้นที่ต้นแบบในการบริหารจัดการองค์ความรู้ด้านการเลี้ยงปูทะเลในชุมชนต้นแบบอำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา ระเบียบวิธีวิจัย: ใช้วิธีการวิจัยแบบผสานวิธี (Mixed Methodology Research) โดยใช้วิธีการวิจัยเชิงสำรวจ (Survey Research) เพื่อศึกษาบริบทการเลี้ยงปูทะเลของชุมชนต้นแบบ และการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research) เพื่อศึกษาการบริหารจัดการองค์ความรู้ด้านการเลี้ยงปูทะเล เพื่อถอดบทเรียนของชุมชน และจัดทำสื่อองค์ความรู้ ประชากรเกษตรกรผู้เพาะเลี้ยงปูทะเล อำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา กลุ่มตัวอย่างเกษตรกรผู้เพาะเลี้ยงปูทะเล อำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา จำนวน 15 ราย โดยการสัมภาษณ์เชิงลึก(In-depth Interview) และสำรวจข้อมูลผู้เลี้ยงปูทะเลในพื้นที่เขาดินพบว่า มีเกษตรกรผู้เลี้ยงปูทะเลทั้งหมดจำนวน 59 รายเครื่องมือในการเก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ แบบสำรวจและแบบสัมภาษณ์เชิงลึก แบบบันทึกการสังเกต แผนภาพแสดงความเห็นและการถอดบทเรียน และ แบบประเมินผลการจัดกิจกรรมและแบบประเมินความพึงพอใจภายหลังการจัดกิจกรรม วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา(Content Analysis) ผลการวิจัย: พบว่า 1) บริบทของการเพาะเลี้ยงปูทะเลในชุมชนต้นแบบอำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา อ.บางปะกง จ.ฉะเชิงเทรา เป็นที่ราบลุ่มขนานไปกับแม่น้ำบางปะกง ในอดีตมีพันธุ์สัตว์น้ำตามธรรมชาติอย่างเดียว ต่อมาเมื่อมีการเพาะพันธุ์สัตว์น้ำขาย ชาวบ้านบางส่วนจะซื้อลูกพันธุ์ที่ต้องการมาปล่อยเพิ่มลงไป “ขาวัง” หรือ ร่องน้ำรอบแปลงนา เป็นภูมิปัญญาในการจัดการน้ำของชาวนาในจังหวัดฉะเชิงเทรา การทำนาขาวังใน อำเภอบ้านโพธิ์ จังหวัดฉะเชิงเทรา จึงเป็นการอนุรักษ์สืบต่อภูมิปัญญาบรรพชนไม่ให้สูญหาย และเป็นการสร้างระบบนิเวศให้เอื้อต่อการสร้างแหล่งอาหาร 2) องค์ความรู้ด้านการเลี้ยงปูทะเลในชุมชนต้นแบบอำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา ลักษณะการเลี้ยงปูทะเลของอำเภอบางปะกง มีความแตกต่างจากการเลี้ยงปูทะเลของจังหวัดในแทบภาคใต้ของไทย เนื่องด้วยลักษณะพื้นที่การเพาะเลี้ยงของอำเภอบางปะกงเป็นป่าชายแลน ติดทะเล ลักษณะพื้นดินเป็นโคลน และมีน้ำขึ้นน้ำลง ทั้งน้ำจืด น้ำเค็ม และน้ำกร่อย ดังนั้น เกษตรกรจึงนิยมเลี้ยงปูทะเลแบบผสมผสาน โดยใช้พื้นที่ร่วมกันในการทำเกษตรและการเลี้ยงสัตว์ทะเล 3) การบริหารจัดการองค์ความรู้ด้านการเลี้ยงปูทะเลในชุมชนต้นแบบอำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทราเกษตรกรมีความรู้ มีความเข้าใจด้านการเลี้ยงปูทะเลเป็นอย่างดี มีเทคนิควิธีการเลี้ยงปูในรูปแบบเฉพาะของตนเอง 4) แนวทางในการพัฒนาพื้นที่ต้นแบบในการบริหารจัดการองค์ความรู้ด้านการเลี้ยงปูทะเลในชุมชนต้นแบบอำเภอบางปะกง จังหวัดฉะเชิงเทรา โดยพื้นที่ต้นแบบการเพาะเลี้ยงปูทะเล ในลักษณะต่าง ๆ อาทิ พื้นที่การเพาะเลี้ยง กระบวนการเพาพันธุ์ปูทะเล ขั้นตอนการเพาะเลี้ยงปูทะเล ฯลฯ มีการจัดกิจกรรม การจัดเวทีระดมสมอง ณ ที่ทำการกลุ่มนาแปลงใหญ่ข้าว ตำบลเขาดิน โดยเป็นการระดมความคิดเห็นและเป็นการสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมกับทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ทั้งกลุ่มเกษตรกรผู้เลี้ยงปูทะเล ผู้นำชุมชน หน่วยงานทางภาครัฐที่เกี่ยวข้อง รวมถึงนักวิชาการ เพื่อที่จะได้ข้อมูลและได้เนื้อหาเพื่อสำหรับการจัดทำชุดองค์ความรู้ปูทะเลในพื้นที่ต้นแบบ
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
** ข้อความ ข้อคิดเห็น หรือข้อค้นพบ ในวารสารสหวิทยาการสังคมศาสตร์และการสื่อสารเป็นของผู้เขียน ซึ่งจะต้องรับผิดชอบต่อผลทางกฎหมายใด ๆ ที่อาจเกิดขึ้นจากบทความและงานวิจัยนั้น ๆ โดยมิใช่ความรับผิดชอบของคณะนิเทศศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี **
เอกสารอ้างอิง
Bandura, A. (1977). Social learning theory. Englewood Cliffs. NJ:Prentice-Hall.
Bertalanffy, L. von. (1968). General system theory: Foundations, development, applications.George Braziller.
Bronfenbrenner, U. (1979). Contexts of child rearing: Problems and prospects. American Psychologist, 34(10), 844.
Bampen Chaiyarak. (2024, 1 anuary ). Nakha Wang: Eastern local innovation disappearing due to “industry”. https://epigramnews.co/localry/nakhawang-model-chachoengsao/
Candy, P. C. (1991). Self-direction for lifelong learning: A comprehensive guide to theory and practice. Jossey-Bass.
Davenport, T., & Prusak, L. (1998). Learn how valuable knowledge is acquired, created, bought, and bartered. The Australian Library Journal, 47(3), 268–272.
Kolb, D. A. (1984). Experiential learning: Experience as the source of learning and development. Englewood Cliffs. NJ: Prentice Hall.
Nattawut, S., Cholakanda, N., Jitti, M., & Cholanat, S. (2024). Development of innovative products from mangrove resources to promote community economy: A case study of Khlong Huajak Community, Bang Pakong Subdistrict, Bang Pakong District, Chachoengsao Province. MCU Social Development Journal, 10(1), 113–124.
Nonaka, I., & Takeuchi, H. (1995). The knowledge-creating company: How Japanese companies create the dynamics of innovation. Oxford University Press.
Office of Fisheries, Chachoengsao Province. (2024, 1 January ). Fisheries database in Chachoengsao Province. https://www4.fisheries.go.th/local/index.php/main/view_activities/14/69867
Saranaya, T. & Teera, S. (2024). The influence of corporate social responsibility projects on marine environmental conservation of communities: A case study of marine ecosystem conservation and restoration projects. Journal of Social Research and Development, 6(4), 10–25.
Sumpan, T. & colleagues. (2017). Participatory action research of communities in developing restoration and conservation models of fishery resources: A case study of mud crab resources in Khlung District, Chanthaburi Province. Thaksin University Journal, 20(1), 18–28.
U.S. Army. (1993). A leader’s guide to after action reviews. Washington, DC: Department of the Army.
Wenger, E. (1998). Communities of practice: Learning, meaning, and identity. Cambridge: Cambridge University Press.
Wiig, K. M. (1997). Knowledge management: An introduction and perspective. Journal of Knowledge Management, 1(1), 6–14.
Wichian Thongkaew. (2017). Community participation in the conservation of aquatic species in Songkhla Lake: A case study of Ban Khok Mueang, Bang Riang Subdistrict, Khuan Niang District, Songkhla Province (Master’s thesis, Prince of Songkla University).
