กลยุทธ์การจัดการความรู้: ทฤษฎีพื้นฐานและกลไกหลัก
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การจัดการความรู้ (Knowledge Management) ได้กลายเป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อความมั่นใจในความสำเร็จและ
การอยู่รอดขององค์กร โดยเฉพาะอย่างยิ่งในศตวรรษที่ 21 ซึ่งธุรกิจต้องเผชิญกับการแข่งขันที่รุนแรงและสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็ว องค์กรจำเป็นต้องพัฒนากลยุทธ์การจัดการความรู้ที่มีประสิทธิภาพ เพื่อเสริมสร้างความได้เปรียบในการแข่งขันและความมั่นคงทางธุรกิจ การจัดการความรู้ประกอบด้วยกระบวนการที่สำคัญ ได้แก่ การได้มาซึ่งความรู้ (knowledge capture) การปรับเปลี่ยนและพัฒนาใหม่ (knowledge reshape) และการประยุกต์ใช้ความรู้ (knowledge application) ผ่านการเพิ่มคุณค่าและการสร้างความแตกต่างในการแข่งขันอย่างยั่งยืน บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอภาพรวมของการจัดการความรู้ ทฤษฎีพื้นฐานที่เกี่ยวข้อง และกลไกหลักในการดำเนินกลยุทธ์การจัดการความรู้ โดยใช้วิธีการรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูลจากวารสารวิชาการที่ผ่านการตรวจสอบ เอกสารการประชุมวิชาการ และหนังสือที่เกี่ยวข้อง ผลการศึกษาชี้ให้เห็นถึงบทบาทสำคัญของกลยุทธ์การจัดการความรู้ในการส่งเสริมขีดความสามารถในการแข่งขันและประโยชน์เชิงกลยุทธ์แก่องค์กร ภายใต้สภาพแวดล้อมทางธุรกิจที่เปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่องและซับซ้อน นอกจากนี้ บทความยังเน้นถึงกลไกสำคัญที่ช่วยยกระดับพฤติกรรมและการดำเนินงานขององค์กร เพื่อให้บรรลุเป้าหมายทางกลยุทธ์และสร้างความได้เปรียบเหนือคู่แข่งในระยะยาว
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
Cho, T., & Korte, R. F. (2014). Managing knowledge performance: testing the components of a knowledge management system on organizational performance. Asia Pacific Education Review, 15(2), 313-327. https://doi.org/10.1007/s12564-014-9333-x
Tubigi, M., & Alshawi, S. (2015). The impact of knowledge management processes on organizational performance: The case of the airline industry. Journal of enterprise information management, 28(2), 167-185. https://doi.org/10.1108/JEIM-01-2014-0003
Kakabadse, N. K., Kakabadse, A., & Kouzmin, A. (2003). Reviewing the knowledge management literature: towards a taxonomy. Journal of knowledge management, 7(4), 75-91. https://doi.org/10.1108/13673270310492967
Von Krogh, G., Nonaka, I., & Aben, M. (2001). Making the most of your company's knowledge: a strategic framework. Long range planning, 34(4), 421-439. https://doi.org/10.1016/S0024-6301(01)00059-0
Ipe, M. (2003). Knowledge sharing in organizations: A conceptual framework. Human Resource Development Review, 2(4), 337-359. https://doi.org/10.1177/1534484303257985
Hooff, V. D. B., & Huysman, M. (2009). Managing knowledge sharing: Emergent and engineering approaches. Information & management, 46(1), 1-8. https://doi.org/10.1016/j.im.2008.09.002
Edvardsson, I. R., & Oskarsson, G. K. (2011). Knowledge management and value creation in service firms. Measuring Business Excellence, 15(4), 7-15. https://doi.org/10.1108/13683041111184062
Ha, S. T., Lo, M. C., & Wang, Y. C. (2016). Relationship between knowledge management and organizational performance: a test on SMEs in Malaysia. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 224, 184-189. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2016.05.438
Cepeda-Carrion, I., Martelo-Landroguez, S., Leal-Rodríguez, A. L., & Leal-Millán, A. (2016). Critical processes of knowledge management: An approach toward the creation of customer value. European Research on Management and Business Economics, 23(1), 1-7. https://doi.org/10.1016/j.iedeen.2016.03.001
Sirmon, D. G., Hitt, M. A., & Ireland, R. D. (2007). Managing firm resources in dynamic environments to create value: Looking inside the black box. Academy of management review, 32(1), 273-292. https://doi.org/10.5465/amr.2007.23466005
Andreeva, T., & Kianto, A. (2012). Does knowledge management really matter? Linking knowledge management practices, competitiveness and economic performance. Journal of knowledge management, 16(4), 617-636. https://doi.org/10.1108/13673271211246185
Barney, J. (1991). Firm resources and sustained competitive advantage. Journal of Management, 17(1), 99-120. https://doi.org/10.1177/014920639101700108
Han, Y., & Li, D. (2015). Effects of intellectual capital on innovative performance: The role of knowledge-based dynamic capability. Management Decision, 53(1), 40-56. https://doi.org/10.1108/MD-08-2013-0411
Kianto, A., Ritala, P., Spender, J. C., & Vanhala, M. (2014). The interaction of intellectual capital assets and knowledge management practices in organizational value creation. Journal of Intellectual Capital, 15(3), 362-375. https://doi.org/10.1108/JIC-05-2014-0059
Wang, Z., Wang, N., Cao, J., & Ye, X. (2016). The impact of intellectual capital- knowledge management strategy fit on firm performance. Management Decision, 54(8), 1861-1885.https://doi.org/10.1108/MD-06-2015-0231
Darroch J. (2005). Knowledge management, innovation and firm performance. Journal of Knowledge Management, 9(3), 101 – 115. https://doi.org/10.1108/13673270510602809
Novas, J. C., Sousa, A., & Alves, M. D. C. (2012). On the Relations Between Management Accounting Systems and Intellectual Capital: Evidence for Portuguese Companies. CEFAGE-UE Working Paper, 1-28.
Alavi, M., & Leidner, D. E. (2001). Review: knowledge management and knowledge management systems: conceptual foundations and research issues. MIS Quarterly, 25(1), 107-136. https://doi.org/10.2307/3250961
Karimi, F., & Javanmard, M. (2014). Surveying the infrastructure and for knowledge management Implementation in Supply Chain. JIM QUEST, 10(1), 75-82.
OuYang, Y. C. (2015). A cyclic model for knowledge management capability-a review study. Arabian Journal of Business and Management Review, 5(2), 1-9. https://doi.org/10.4172/2223-5833.1000118
Nonaka, I., Toyama, R., & Konno, N. (2000). SECI, Ba and leadership: a unified model of dynamic knowledge creation. Long Range Planning, 33(1), 5-34. https://doi.org/10.1016/S0024-6301(99)00115-6
Rehman, S. U., Bresciani, S., Ashfaq, K., & Alam, G. M. (2022). Intellectual capital, knowledge management and competitive advantage: a resource orchestration perspective. Journal of Knowledge Management, 26(7), 1705-1731. https://doi.org/10.1108/JKM-06-2021-0453
Sveiby, K. E. (1996). Transfer of knowledge and the information processing professions. European Management Journal, 14(4), 379-388. https://doi.org/10.1016/0263-2373(96)00025-4
Parent, M., Gallupe, R. B., Salisbury, W. D., & Handelman, J. M. (2000). Knowledge creation in focus groups: can group technologies help? Information & Management, 38(1), 47-58. https://doi.org/10.1016/S0378-7206(00)00053-7
Ode, E., & Ayavoo, R. (2020). The mediating role of knowledge application in the Relationship between knowledge management practices and firm innovation. Journal of Innovation & Knowledge, 5(3), 210-218. https://doi.org/10.1016/j.jik.2019.08.002
Yang, J. (2010). The knowledge management strategy and its effect on firm performance: A contingency analysis. International Journal of Production Economics, 125(2), 215-223. https://doi.org/10.1016/j.ijpe.2010.03.012
Oluikpe, P. (2012). Developing a corporate knowledge management strategy. Journal of Knowledge Management, 16(6), 862-878. https://doi.org/10.1108/13673271211276164
Sajjad, M. J. (2008). A holistic view of knowledge management strategy. Journal of Knowledge Management, 12(2), 57-66. https://doi.org/10.1108/13673270810859514
Zahedi, M. R., & Khanachah, S. N. (2020). The effect of knowledge management processes on organizational innovation through intellectual capital development in Iranian industrial organizations. Journal of Science and Technology Policy Management, 12(1), 86-105. https://doi.org/10.1108/JSTPM-11-2019-0113.
Teece, D. J., Pisano, G., & Shuen, A. (1997). Dynamic capabilities and strategic management. Strategic management journal, 18(7), 509-533. https://www.jstor.org/stable/3088148
Abbas, J., Raza, S., Nurunnabi, M., Minai, M. S., & Bano, S. (2019). The impact of entrepreneurial business networks on firms’ performance through a mediating role of dynamic capabilities. Sustainability, 11(11), 3006. https://doi.org/10.3390/su11113006
Hsu, L. C., & Wang, C. H. (2012). Clarifying the effect of intellectual capital on performance: the mediating role of dynamic capability. British Journal of Management, 23(2), 179-205. https://doi.org/10.1111/j.1467-8551.2010.00718.x
Wu, S. H., Lin, L. Y., & Hsu, M. Y. (2007). Intellectual capital, dynamic capabilities and innovative performance of organizations. International Journal of Technology Management, 39(3-4), 278-295. https://doi.org/10.1504/IJTM.2007.013496
Zott, C. (2003). Dynamic capabilities and the emergence of intra-industry differential firm performance: insights from a simulation study. Strategic Management Journal, 24(2), 97-125. https://www.jstor.org/stable/20060516
Helfat, C. E., & Peteraf, M. A. (2003). The dynamic resource-based view: capability lifecycles. Strategic Management Journal, 24(10), 997-1010. https://doi.org/10.1002/smj.332
Helfat, C. E., & Peteraf, M. A. (2009). Understanding Dynamic Capabilities: Progress Along a Developmental Path. Strategic Organization, 7(1), 91-102. https://doi.org/10.1177/1476127008100133
Teece, D. J. (2007). Explicating dynamic capabilities: the nature and micro-foundations of (sustainable) enterprise performance. Strategic Management journal, 28(13), 1319-1350. https://doi.org/10.1002/smj.640
Eisenhardt, K. M., & Martin, J. A. (2000). Dynamic capabilities: what are they? Strategic Management Journal, 21(10‐11), 1105-1121. https://doi.org/10.1002/1097-0266(200010/11)21:10/113.0.CO;2-E
Makkonen, H., Pohjola, M., Olkkonen, R., & Koponen, A. (2014). Dynamic capabilities and firm performance in a financial crisis. Journal of Business Research, 67(1), 2707-2719. https://doi.org/10.1016/j.jbusres.2013.03.020
Pandza, K., & Thorpe, R. (2009). Creative Search and Strategic Sense-making: Missing Dimensions in the Concept of Dynamic Capabilities. British Journal of Management, 20(s1), S118-S131. https://doi.org/10.1111/j.1467-8551.2008.00616.x
Lavie, D. (2006). The Competitive Advantage of Interconnected Firms: An Extension of the Resource-Based View. Academy of Management Review, 31(3), 638-658. https://doi.org/10.5465/amr.2006.21318922
Nielsen, A. P. (2006). Understanding dynamic capabilities through knowledge management. Journal of Knowledge Management, 10(4), 59-71. https://doi.org/10.1108/13673270610679363
Lin, Y., & Wu, L. Y. (2014). Exploring the role of dynamic capabilities in firm performance under the resource-based view framework. Journal of Business Research, 67(3), 407-413. https://dx.doi.org/10.1016/j.jbusres.2012.12.019
Teece, D. J. (2014). A dynamic capabilities-based entrepreneurial theory of the multinational enterprise. Journal of International Business Studies, 45(1), 8-37. https://doi.org/10.1057/jibs.2013.54
Zahra, S. A., Sapienza, H. J., & Davidsson, P. (2006). Entrepreneurship and dynamic capabilities: A review, model and research agenda. Journal of Management Studies, 43(4), 917-955. https://doi.org/10.1111/j.1467-6486.2006.00616.x
Ansari, M., Youshanlouei, H. R., & Mood, M. M. (2012). A Conceptual model for success in implementing knowledge management: A case study in Tehran municipality. Journal of Sustainability Science and Management, 05(02), 212-222. https://doi.org/10.4236/jssm.2012.52026
Gold, A. H., Malhotra, A., & Segars, A. H. (2001). Knowledge management: An organizational capabilities perspective. Journal of Management Information System, 18(1), 185–214. https://doi.org/10.1080/07421222.2001.11045669
Anand, A., & Walsh, I. (2016). Should knowledge be shared generously? Tracing insights from past to present and describing a model. Journal of Knowledge Management, 20(4), 713-730. https://doi.org/10.1108/JKM-10-2015-0401
Alavi, M., Kayworth, T. R., & Leidner, D. E. (2006). An empirical examination of the influence of organizational culture on knowledge management practices. Journal of Management Information Systems, 22(3), 191-224. https://doi.org/10.2753/MIS0742-1222220307
Massey, A. P., & Montoya-Weiss, M. M. (2006). Unraveling the temporal fabric of knowledge conversion: A model of media selection and use. MIS quarterly, 30(1), 99-114. https://dl.acm.org/doi/10.5555/2017284.2017291
Rogers, E. W. (2001). A theoretical look at firm performance in high-tech organizations: what does existing theory tell us? The Journal of High Technology Management Research, 12(1), 39-61. https://doi.org/10.1016/S1047-8310(00)00038-9
Schultze, U., & Leidner, D. E. (2002). Studying knowledge management in information systems research: discourses and theoretical assumptions. MIS quarterly, 26(3), 213-242. https://doi.org/10.2307/4132331
Newell, S., Tansley, C., & Huang, J. (2004). Social capital and knowledge integration in an ERP project team: the importance of bridging and bonding. British journal of management, 15(S1), 43-57. https://doi.org/10.1111/j.1467-8551.2004.00399.x
Amit, R., & Schoemaker, P. J. (1993). Strategic assets and organizational rent. Strategic Management Journal, 14(1), 33-46. https://doi.org/10.1002/smj.4250140105
Zollo, M., & Winter, S. G. (2002). Deliberate learning and the evolution of dynamic capabilities. Organization Science, 13(3), 339-351. https://doi.org/10.1287/orsc.13.3.339.2780
Bowman, C., & Ambrosini, V. (2003). How the resource‐based and the dynamic capability views of the firm inform corporate‐level strategy. British journal of management, 14(4), 289-303. https://doi.org/10.1111/j.1467-8551.2003.00380.x
Vera, D., & Crossan, M. (2003). Organizational Learning and Knowledge Management: Toward an Integrative Framework. In M. Easterby-Smith & M. A. Lyles (Eds.), The Blackwell Handbook of Organizational Learning and Knowledge Management (pp. 122-142). Wiley-Blackwell.
Easterby‐Smith, M., & Prieto, I. M. (2008). Dynamic capabilities and knowledge management: an integrative role for learning? British Journal of Management, 19(3), 235-249. https://doi.org/10.1111/j.1467-8551.2007.00543.x
Kaur, V. (2022). Knowledge-based dynamic capabilities: a scientometric analysis of marriage between knowledge management and dynamic capabilities. Journal of Knowledge Management, 4, 919-952. https://doi.org/10.1108/jkm-02-2022-0112
Al-Emran, M., Mezhuyev, V., & Kamaludin, A. (2018). Technology Acceptance Model in M-learning context: A systematic review. Computers & Education, 125, 389-412. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2018.06.008
Cui, A. S., Griffith, D. A., & Cavusgil, S. T. (2005). The influence of competitive intensity and market dynamism on knowledge management capabilities of multinational corporation subsidiaries. Journal of International Marketing, 13(3), 32-53. https://doi.org/10.1509/jimk.13.3.32
Spender, J. C. (1996). Making knowledge the basis of a dynamic theory of the firm. Strategic management journal, 17(S2), 45-62. https://doi.org/10.1002/smj.4250171106
Kump, B., Engelmann, A., Kessler, A., & Schweiger, C. (2019). Toward a dynamic capabilities scale: measuring organizational sensing, seizing, and transforming capacities. Industrial and Corporate Change, 28(5), 1149-1172. https://doi.org/10.1093/icc/dty054
Rowley, J. (2001). Knowledge management in pursuit of learning: the learning with knowledge cycle. Journal of Information Science, 27(4), 227-237. https://doi.org/10.1177/016555150102700406
Kayani, J., & Zia, M. Q. (2012). The analysis of knowledge, knowledge management, and knowledge manage/ment cycles: A broad review. International Journal of Academic Research in Economics and Management Sciences, 1(6), 152-162. https://ssrn.com/abstract=2200410
Hoffman, J. J., Hoelscher, M. L., & Sherif, K. (2005). Social capital, knowledge management, and sustained superior performance. Journal of Knowledge Management, 9(3), 93-100. https://doi.org/10.1108/13673270510602791
Seleim, A. S., & Khalil, O. E. M. (2007). Knowledge management and organizational performance in the Egyptian software firms. International Journal of Knowledge Management (IJKM), 3(4), 37-66. https://doi.org/10.4018/IJKM.2007100103
Seleim, A. S., & Khalil, O. E. M. (2011). Understanding the knowledge management-intellectual capital relationship: a two-way analysis. Journal of Intellectual Capital, 12(4), 586-614. https://doi.org/10.1108/14691931111181742
Sabri, M. O. (2022). Knowledge Management and Dynamic Capabilities: A Digital Embracing of Interrelated Processes. In European Conference on Knowledge Management, 23(2), 1026-1031. https://doi.org/10.34190/eckm.23.2.422
Zhao, Y., Lu, Y., & Wang, X. (2013). Organizational unlearning and organizational relearning: a dynamic process of knowledge management. Journal of Knowledge Management, 17(6), 902-912. https://doi.org/10.1108/JKM-06-2013-0242
Inkpen, A. C., & Dinur, A. (1998). Knowledge management processes and international joint ventures. Organization science, 9(4), 454-468. https://doi.org/10.1287/orsc.9.4.454
Tseng, S. M., & Lee, P. S. (2014). The effect of knowledge management capability and dynamic capability on organizational performance. Journal of Enterprise Information Management, 27(2), 158-179. https://doi.org/10.1108/JEIM-05-2012-0025
Liu, S., & Deng, Z. (2015). Understanding knowledge management capability in business process outsourcing. Management Decision, 53(1), 124-138. https://doi.org/10.1108/MD-04-2014-0197
Davenport, T. H., & Klahr, P. (1998). Managing customer support knowledge. California Management Review, 40(3), 195-208. https://doi.org/10.2307/41165950
Ge, Y. (2022). The impact of dynamic knowledge management capability on enterprise innovation performance. Operations Management Research, 15, 1048-1059. https://doi.org/10.1007/s12063-021-00251-7
Wiig, K. M. (1997). Integrating intellectual capital and knowledge management. Long Range Planning, 30(3), 399-405. https://doi.org/10.1016/S0024-6301(97)90256-9.
Pavlou, P. A., & El Sawy, O. A. (2011). Understanding the elusive black box of dynamic capabilities. Decision Sciences, 42(1), 239-273. https://dl.acm.org/10.1111/j.1540-5915.2010.00287.x
Greiner, M. E., Böhmann, T., & Krcmar, H. (2007). A strategy for knowledge management. Journal of knowledge management, 11(6), 3-15. https://doi.org/10.1108/13673270710832127
Markovich, A., Raban, D. R., & Efrat, K. (2022). Tailoring competitive information sources to the sequence of dynamic capabilities. Journal of Management & Organization, 28(3), 480-501. https://doi.org/10.1017/jmo.2022.35
Du Plessis, M. (2007). The role of knowledge management in innovation. Journal of knowledge management, 11(4), 20-29. https://doi.org/10.1108/13673270710762684
Burton, A. M., & Dickinger, A. (2025). Innovation in Crisis. The role of leadership and dynamic capabilities for a more innovative hospitality industry. International Journal of Hospitality Management, 124, 103946. https://doi.org/10.1016/j.ijhm.2024.103946
ไชยวัฒน์ กิตติเจริญสุข. (2563). การจัดการความรู้กับการพัฒนาองค์กรไทย. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
คณะวิจัย มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี. (2562). การจัดการความรู้ในองค์กรภาครัฐไทย: กระบวนการและแนวทางการพัฒนา. มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี.
ปรียา กิติภัทรกุล. (2561). การจัดการความรู้เพื่อการพัฒนาองค์กร. สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
สุภาวดี รุ่งเรือง, ศิริพงษ์ ศรีจันทร์, & ณัฐพล ศิริรัตน์. (2564). องค์ประกอบและปัจจัยที่มีผลต่อการจัดการความรู้ในองค์กรไทย. วารสารวิชาการบริหารธุรกิจ, 18(1), 78-95.
สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (NSTDA). (2563). องค์ประกอบและกลยุทธ์การจัดการความรู้ในองค์กร. NSTDA.
ทองม้วน สายทอง, นันทิดา ประทุมทอง, & วีระชัย ทองพูล. (2562). ปัจจัยส่งเสริมการแบ่งปันความรู้ในองค์กรไทย: กรอบแนวคิดและการวิเคราะห์เชิงคุณภาพ. วารสารการจัดการ, 14(3), 45-61.
Nonaka, I., & Takeuchi, H. (1995). The knowledge-creating company: How Japanese companies create the dynamics of innovation. Oxford University Press.
บรรจง ใจท้วม. (2559). การจัดการความรู้เชิงกลยุทธ์: กรณีศึกษาบริษัทเอกชนในประเทศไทย. วารสารการจัดการและพัฒนา, 12(2), 35-52.
สุนทร สายเสมา. (2560). มุมมองตามฐานความรู้ (KBV) และการประยุกต์ใช้ในองค์กรไทย. วารสารบริหารธุรกิจมหาวิทยาลัยแม่โจ้, 14(1), 21-37.
