ครูรักษาการในตำแหน่งผู้อำนวยการสถานศึกษา: ภาวะสุญญากาศจากการ ขาดผู้บริหารโดยตำแหน่ง ความท้าทาย และแนวทางการปรับตัวสำหรับสถานศึกษาขนาดเล็ก
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความท้าทายและนำเสนอแนวทางการปรับตัวของครูผู้รับหน้าที่รักษาการในตำแหน่งผู้อำนวยการสถานศึกษาขนาดเล็ก ภายใต้ "ภาวะสุญญากาศจากการขาดผู้บริหารโดยตำแหน่ง" บทความนี้ดำเนินการศึกษาผ่านการทบทวนวรรณกรรม การวิเคราะห์เอกสารนโยบาย และการสังเคราะห์ตามทฤษฎีภาวะผู้นำตามสถานการณ์ ผลการศึกษาพบว่า นโยบายการจัดสรรอัตรากำลังผู้บริหารที่ผูกติดกับจำนวนนักเรียน ได้ก่อให้เกิดข้อจำกัดในการปฏิบัติหน้าที่ 3 ประการ ได้แก่ 1) ภาระงานซ้ำซ้อนจากการต้องรับผิดชอบงานสอนหน้าชั้นเรียนควบคู่กับงานบริหาร 4 ฝ่าย 2) ความขัดแย้งเชิงบทบาทอันเกิดจากสถานภาพความเท่าเทียมกับเพื่อนครูแต่ต้องทำหน้าที่ผู้บริหาร และ 3) ข้อจำกัดทางกฎหมายที่ทำให้ขาดอำนาจตามตำแหน่ง ส่งผลต่อความยากลำบากในการตัดสินใจด้านงบประมาณและงานบุคคล เพื่อแก้ไขวิกฤตดังกล่าว บทความได้สังเคราะห์แนวทางการปรับตัว 3 มิติหลัก ได้แก่ 1) มิติการปรับภาวะผู้นำ โดยเปลี่ยนจากการสั่งการเป็นการเน้นความสัมพันธ์และการกระจายอำนาจ 2) มิติการจัดการทรัพยากรอย่างบูรณาการและยืดหยุ่น เช่น การจัดการเรียนการสอนแบบคละชั้น และ 3) มิติการสร้างเครือข่ายความร่วมมือ โดยดึงชุมชนและองค์กรท้องถิ่นเข้ามามีส่วนร่วม ท้ายสุดองค์ความรู้ได้ถูกจัดระบบในรูปแบบโครงสร้างปัจจัยนำเข้า กระบวนการ และผลลัพธ์ เพื่อใช้เป็นกลไกสำคัญในการประคับประคองและยกระดับคุณภาพสถานศึกษาขนาดเล็ก ให้ก้าวข้ามข้อจำกัดจากภาวะสุญญากาศเชิงตำแหน่งได้อย่างเป็นรูปธรรม
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา. (2564). รายงานสถานการณ์ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษา. กรุงเทพฯ:กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา.
ชูชาติ พ่วงสมจิตร์. (2560). การบริหารความสัมพันธ์ระหว่างโรงเรียนกับชุมชน. นนทบุรี: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
ธีรภัทร์ ถิ่นแสนดี. (2563). การบริหารสถานศึกษาและการมีส่วนร่วมของชุมชนในยุคดิจิทัล. ขอนแก่น:มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
เนตร์พัณณา ยาวิราช. (2553). พฤติกรรมองค์การ. (พิมพ์ครั้งที่ 7). กรุงเทพฯ: ทริปเพิ้ล กรุ๊ป.
พัชราภรณ์ กุลบุตร. (2558). การจัดการความขัดแย้งของผู้บริหารสถานศึกษา สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาแม่ฮ่องสอน เขต 1. วารสารบัณฑิตวิจัย, 6(1), 45-56.
ภูมิศรัณย์ ทองดีเลิศ และคณะ. (2563). แนวทางการบริหารจัดการโรงเรียนขนาดเล็กเพื่อยกระดับคุณภาพการศึกษา. วารสารการบริหารการศึกษา, 15(2), 45-60.
รุ่งชัชดาพร เวหะชาติ. (2565). การบริหารงานวิชาการสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน. ชลบุรี: มหาวิทยาลัยบูรพา.
วิโรจน์ สารรัตนะ. (2561). การบริหารการศึกษา: หลักการ ทฤษฎี และประเด็นทางการศึกษา. กรุงเทพฯ: ทิพยวิสุทธิ์.
ศิริพงษ์ เศาภายน. (2562). หลักการบริหารการศึกษา: ทฤษฎีและแนวปฏิบัติ. (พิมพ์ครั้งที่ 4). กรุงเทพฯ: บุ๊คพอยท์.
สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย. (2565). รายงานการศึกษาแนวทางการบริหารจัดการโรงเรียนขนาดเล็กอย่างมีประสิทธิภาพ. กรุงเทพฯ: ทีดีอาร์ไอ (TDRI).
สมบัติ ธำรงธัญวงศ์. (2557). การบริหารสถานศึกษาเชิงกลยุทธ์. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์ (NIDA).
สมพงษ์ จิตระดับ. (2566). วิกฤตโรงเรียนขนาดเล็กและทางออกของการศึกษาไทย. วารสารครุศาสตร์, 51(1), 12-25.
สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2566). รายงานข้อมูลสารสนเทศทางการศึกษา ปีการศึกษา 2566. กรุงเทพฯ: กระทรวงศึกษาธิการ.
สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษา. (2563). หนังสือสั่งการ ที่ ศธ 0206.6/ว 23 เรื่อง หลักเกณฑ์และวิธีการกำหนดสัดส่วนอัตรากำลังข้าราชการครูและบุคลากรทางการศึกษาในสถานศึกษา. กรุงเทพฯ: กระทรวงศึกษาธิการ.
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2565). แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566-2570). กรุงเทพฯ: สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ.
สุกัญญา แช่มช้อย. (2564). การบริหารสถานศึกษาในยุคดิจิทัล. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
เอกชัย กี่สุขพันธ์. (2565). การบริหารและการจัดการสถานศึกษาขั้นพื้นฐาน. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
Daly, A. J. (2018). Thinking Beyond the Individual: Social Capital and Educational Change. Journal of Educational Change, 19(1), 127-142.
Fiedler, F. E. (1967). A Theory of Leadership Effectiveness. New York: McGraw-Hill.
Lawrence, P. R., & Lorsch, J. W. (1967). Organization and Environment: Managing Differentiation and Integration. Massachusetts: Harvard Business School Press.