กลไกเชิงกระบวนการในการพัฒนาทักษะความรู้ดิจิทัลของภาคประชาสังคมไทย : กรณีศึกษากรุงเทพมหานคร และ เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากลไกเชิงกระบวนการพัฒนาทักษะดิจิทัลและการประยุกต์ใช้ในการปฏิบัติงาน รวมทั้งวิเคราะห์เงื่อนไขสนับสนุนหรือเป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาดังกล่าว พื้นที่วิจัยคือกรุงเทพมหานครและเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก กลุ่มตัวอย่างผู้ให้ข้อมูลหลักได้มาโดยการคัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจง ประกอบด้วย ผู้นำและนักปฏิบัติการทางสังคมในองค์กรภาคประชาสังคม จำนวน 28 องค์กร รวม 54 คน รวบรวมข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกแบบกึ่งโครงสร้าง วิเคราะห์เนื้อหาและสร้างข้อสรุปเชิงอุปนัย นำเสนอผลการวิจัยในรูปแบบการบรรยายเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า กลไกเชิงกระบวนการในการพัฒนาทักษะความรู้ดิจิทัลของภาคประชาสังคมไทยมี 3 ระยะ ดังนี้ 1) ระยะการเข้าถึงและเข้าใจ 2) ระยะการประยุกต์ใช้ 3) ระยะการสร้างสรรค์และเชื่อมโยงเครือข่าย การพัฒนาทักษะดิจิทัลของภาคประชาสังคมเกิดจากการเรียนรู้แบบแนวราบ อาศัยทุนทางสังคมก่อให้เกิดเป็นระบบนิเวศพี่เลี้ยงดิจิทัล นอกจากนี้ยังพบข้อจำกัดเชิงโครงสร้างที่สำคัญ ได้แก่ กับดักทางกฎหมายและจริยธรรม และกับดักทางงบประมาณ ที่เป็นอุปสรรคต่อการเปลี่ยนผ่านสู่ระยะการสร้างสรรค์ ข้อเสนอแนะเชิงนโยบายให้สนับสนุนต้นทุนแฝงเชิงโครงสร้าง เช่น ค่าบริการซอฟต์แวร์และสัญญาณอินเทอร์เน็ต รวมถึงการปรับปรุงระเบียบปฏิบัติของภาครัฐให้สอดคล้องกับยุคดิจิทัล เพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัลเชิงโครงสร้าง ผลการวิจัยนี้เป็นแนวทางการขยายผลการพัฒนาทักษะดิจิทัลให้สอดคล้องกับบริบทจริง โดยระบบนิเวศพี่เลี้ยงดิจิทัลและการเรียนรู้แบบแนวราบเป็นกลไกหลักที่สำคัญ
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา, ธนาคารโลก, และ คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. (2567). รายงานทิศทางพัฒนาทักษะพื้นฐานชีวิต เพื่ออนาคตที่เข้มแข็งและยั่งยืนของประเทศ: รายงานการสำรวจทักษะและความพร้อมของเยาวชนและประชากรวัยแรงงานในประเทศไทย (ASAT). กองทุนเพื่อความเสมอภาคทางการศึกษา. eef.or.th.
วชิระ พรหมวงศ์ และ พิมพ์ประภา พาลพ่าย. (2569). การนำร่องสู่ยุคดิจิทัลถัดไป: ทิศทางอนาคตสำหรับการพัฒนาทักษะความเป็นพลเมืองดิจิทัลในยุคปัญญาประดิษฐ์. วารสาร อีซีที เทคโนโลยีและสื่อสารการศึกษา, 21(30), 1-16.
สำนักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน. (2561). ทักษะด้านดิจิทัลของข้าราชการและบุคลากรภาครัฐเพื่อการปรับเปลี่ยนเป็นรัฐบาลดิจิทัล. สืบค้นจาก, https://www.ocsc.go.th/?post_type=laws&p=42304
สำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2561). หลักสูตรการเข้าใจดิจิทัล พ.ศ.2561. กรุงเทพฯ: กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม.
สำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2561). กรอบสมรรถนะด้านดิจิทัลสำหรับพลเมืองไทย. กรุงเทพฯ: กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม.
สำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2566). สรุปผลการสำรวจข้อมูลสถานภาพการรู้เท่าทันสื่อสารสนเทศและการเข้าใจดิจิทัลของประเทศไทย พ.ศ. 2566. กรุงเทพฯ: กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม.
สำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2567). ผลการจัดอันดับความสามารถในการแข่งขันทางดิจิทัลของประเทศ. สืบค้นจาก, https://data.go.th/dataset/e052ee35-6154-4fbd-b839-8c114e5551be
สำนักงานคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก. (2565). รายงานผลการดำเนินงานเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก ปี 2565. สืบค้นจาก, https://www.eeco.or.th/th/report
American Library Association. (2013). Digital literacy, libraries, and public policy: Report of the Office for Information Technology Policy’s Digital Literacy Task Force. Retrieved from https://www.ala.org/tools/research/reports/digitalliteracy
Aviram, A., & Eshet-Alkalai, Y. (2006). Towards a theory of digital literacy: Three scenarios for the next steps. European Journal of Open, Distance and E-Learning, 9(1), 1–16.
Castells, M. (2010). The rise of the network society (2nd ed). New Jersey: Wiley-Blackwell.
Holmes, W., Porayska-Pomsta, K., Holstein, K., Sutherland, E., Baker, T., Shum, S. B., Santos, O. C., Rodrigo, M. T., Cukurova, M., Bittencourt, I. I., & Koedinger, K. R. (2023). Ethics of AI in education: Towards a community-wide framework. International Journal of Artificial Intelligence in Education, 33, 504–526.
IMD World Competitiveness Center. (2023, November). IMD world digital competitiveness ranking 2023. International Institute for Management Development. Retrieved from https://www.imd.org/centers/wcc/world-competitiveness-center/rankings/world-digital-competitiveness-ranking/
Meltwater. (2024). Digital 2024: Global overview report. DataReportal. Retrieved from https://datareportal.com/reports/digital-2024-global-overview-report
Nicholls, A., & Murdock, A. (2012). The nature of social innovation. In A. Nicholls & A. Murdock (Eds.), Social innovation: Blurring boundaries to reconfigure markets (pp. 1–30). London: Palgrave Macmillan.
Ng, D. T. K., Leung, J. K. L., Chu, S. K. W., & Qiao, M. S. (2023). Conceptualizing AI literacy: An exploratory review. Computers and Education: Artificial Intelligence, 2, 100041.
Putnam, R. D. (2000). Bowling alone: The collapse and revival of American community. New York: Simon & Schuster.
Tech For Good Institute. (2024). Enabling Social Resilience through Digital Transformation of Nonprofits. Singapore: Tech For Good Institute.
UNESCO Institute for Statistics. (2018). A global framework of reference on digital literacy skills for indicator 4.4.2. Montreal: UNESCO Institute for Statistics.
World Bank. (2021). The digital economy in Southeast Asia: Strengthening the foundations for future growth. Washington, D.C.: World Bank Group.