ธนาคารหน่วยกิต: ห่วงโซ่อุปสรรคจากระดับนโยบายสู่การปฏิบัติ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและวิเคราะห์สภาพการณ์และปัญหาการขับเคลื่อนธนาคารหน่วยกิตระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานและอาชีวศึกษาในระดับนโยบายและระดับปฏิบัติการ และเพื่อวิเคราะห์ความสัมพันธ์เชิงระบบของปัญหาระหว่างระดับนโยบายสู่ระดับปฏิบัติการ รูปแบบการวิจัย คือ การวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 2 กลุ่ม ได้แก่ ผู้กำหนดนโยบายและผู้ปฏิบัติงาน จำนวน 17 คน ใช้วิธีการเลือกแบบเฉพาะเจาะจง มีแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง เป็นเครื่องมือการวิจัย วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์คำหลัก การวิเคราะห์เชิงสังเคราะห์ และสร้างข้อสรุปแบบอุปนัย พร้อมทั้งตรวจสอบสามเส้าด้านวิธีการรวบรวมข้อมูล ผลการวิจัยพบว่า 1. ระดับนโยบาย มีการจัดตั้งธนาคารหน่วยกิต 4 ระดับ คือ ระดับกลาง ระดับการศึกษา ระดับจังหวัด และระดับสถานศึกษา ปัญหาการขับเคลื่อน ประกอบด้วย (1) กฎหมาย (2) นโยบาย (3) โครงสร้างหน่วยงาน (4) งบประมาณ (5) ความพร้อมของบุคลากร (6) การสื่อสาร และ (7) ความหลากหลายของผู้ดำเนินงาน
2. ระดับปฏิบัติการ พบว่า สถานศึกษาขึ้นทะเบียนเป็นธนาคารหน่วยกิตในบางพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นอาชีวศึกษา การเทียบโอนผลการเรียน เน้นการเทียบโอนจากการศึกษาในระบบสู่การศึกษาในระบบ สภาพปัญหา ได้แก่ (1) ความไม่เข้าใจและยึดติดการเรียนรู้แบบเดิม (2) ภาระงานของสถานศึกษาและอัตรากำลังคน (3) การจัดสรรงบประมาณ (4) สถานศึกษาขาดความเชื่อมั่นและกลัวถูกลงโทษ (5) ขาดการกระจายอำนาจ และ (6) ธรรมาภิบาลของต้นสังกัดและความไม่ชัดเจนของระเบียบ
3) ปัญหาในระดับนโยบายได้ส่งผลต่อระดับปฏิบัติการอย่างมีนัยสำคัญ โดยระดับนโยบายทำหน้าที่เป็นปัจจัยป้อน และเมื่อประสบกับข้อจำกัดย่อมกระทบเป็นลูกโซ่ให้ระดับปฏิบัติการขาดประสิทธิภาพและเผชิญกับอุปสรรคต่อการนำนโยบายไปสู่การปฏิบัติ
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
คณะกรรมาธิการการศึกษา สภาผู้แทนราษฎร. (2565). รายงานการพิจารณาศึกษา เรื่อง แนวทางการพัฒนาและจัดการเรียนรู้ตลอดชีวิต. กรุงเทพฯ: สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร.
ประกาศกระทรวงศึกษาธิการ. (2567). เรื่อง แนวทางการดำเนินงานธนาคารหน่วยกิตระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานและการอาชีวศึกษา. ราชกิจจานุเบกษา. เล่มที่ 141 ตอนพิเศษ 119 ง หน้าที่ 15-19 (30 เมษายน 2567)
พงษ์ภิญโญ แม้นโกศล. (2564). ผลการทดลองใช้ระบบธนาคารสะสมหน่วยการเรียนรู้ของสถาบันการอาชีวศึกษาในจังหวัดตาก. วารสารบรรณศาสตร์ มศว, 14(1), 15-27.
พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ. (2542). ราชกิจจานุเบกษา. 2542. เล่มที่ 116 ตอนที่ 74 ก หน้าที่ 1-23 (19 สิงหาคม 2542)
เฟื่องอรุณ ปรีดีดิลก, ดวงกมล บางชวด และ ภัทร ยืนยง. (2567). แนวทางการส่งเสริมระบบธนาคารหน่วยกิตในระดับการศึกษาขั้นพื้นฐานกับภาคการทำงาน. วารสารศึกษาศาสตร์มหาวิทยาลัยสงขลา นครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี, 35(2), 150-161.
เมธชนนท์ ประจวบลาภ และ สถิดาพร คำสด. (2568). ธนาคารหน่วยกิต: แนวคิด ความเป็นมา สภาพการดำเนินงานและความท้าทายของไทย. วารสารวิชาการ วิจัย และนวัตกรรม มสธ. (มนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์), 5(2), 1-15.
เมธชนนท์ ประจวบลาภ. (2565). นโยบายที่เกี่ยวข้องกับการเรียนรู้ตลอดชีวิตในประเทศไทย. วารสารการจัดการและพัฒนาท้องถิ่น มหาวิทยาลัยราชภัฏพิบูลสงคราม, 2(1), 68-82.
เมธชนนท์ ประจวบลาภ. (2566). หลักการบริหารของศูนย์การเรียนเพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต. วารสารราชภัฏสุรินทร์วิชาการ, 1(5), 97-112.
ศาลปกครองกลาง. (2565). คำแถลงการณ์ของตุลาการผู้แถลงคดี (นายคม บูรณวรศิลป์) เรื่อง คดีพิพาทเกี่ยวกับการที่หน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐออกคำสั่งโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย คดีหมายเลขดำที่ 2246/2561. กรุงเทพฯ: ศาลปกครองกลาง
สถาบันบัณฑิตพัฒนาบริหารศาสตร์. (2567). รายงานฉบับสมบูรณ์โครงการการคาดการณ์อนาคตการศึกษาทางเลือกไทย. กรุงเทพฯ: สถาบันบัณฑิตพัฒนาบริหารศาสตร์.
สนอง โลหิตวิเศษ. (2548). การศึกษาตลอดชีวิต. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2560). กรอบคุณวุฒิแห่งชาติ พ.ศ. 2560. กรุงเทพฯ: พริกหวานกราฟฟิค
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2563). การศึกษาระบบการเทียบโอนและระบบธนาคารหน่วยกิต: ระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน. กรุงเทพฯ: พริกหวานกราฟฟิค
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2566). ธนาคารหน่วยกิตเปิดโอกาสการเรียนรู้สู่การยกระดับการศึกษาทุกช่วงวัย. สมุทรปราการ. เอสบีเคการพิมพ์.
สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา. (2566). รูปแบบของหน่วยงานกลางและกลไกการขับเคลื่อนระบบธนาคารหน่วยกิตของประเทศไทย. กรุงเทพฯ: พริกหวานกราฟฟิค.
สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี. (2568). โครงการจัดหาระบบแฟ้มสะสมทักษะ (Skill2Credit Portfolio) รายบุคคลระดับอุดมศึกษาสำหรับการวางแผนและพัฒนากำลังคนของประเทศไทย. สืบค้นเมื่อ 23 มีนาคม 2569, จาก https://resolution.soc.go.th/?prep_id=412911
สุวิธิดา จรุงเกียรติกุล. (2564). นิทัศน์แนวคิดและแนวทางการส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิตในประเทศไทย.กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
อรุณี ตระการไพโรจน์. (2561). ระบบธนาคารสะสมผลการเรียนรู้สำหรับการศึกษาตลอดชีวิตในประเทศไทย(วิทยานิพนธ์ศึกษาศาสตรดุษฎีบัณฑิต). มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์.
อุทัย บุญประเสริฐ และอรุณี ตระการไพโรจน์. (2560). ธนาคารหน่วยกิต ระบบธนาคารหน่วยกิต การเทียบโอนและการสะสมหน่วยกิตหรือผลการเรียนรู้. สืบค้นเมื่อ 23 กันยายน 2568, จาก https://www. dpu.ac.th/ces/upload/km/1494553218.ดร
Park, H., Choi, J., Kim, J., & Hwang, J. (2019). The academic credit bank system in the republic of Korea: An effective medium for lifelong learning in higher education?. International Review of Education, 65, 975–990.
Scottish Qualifications Authority. (2019). Referencing the Scottish credit & qualifications framework (SCQF) to the European qualifications framework (EQF) report 2019. Retrieved August 25, 2024, from. https://europass.europa.eu/system/files/2020-06/Scottish%20Referencing%20 Report.pdf
UNESCO Institute for Lifelong Learning. (2023). Case study: The academic credit bank system. Retrieved May 24, 2024, from https://www.uil.unesco.org/en/articles/case-study-academic -credit-bank-system
