การปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในอรัญญสูตร
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
อรัญญสูตร เป็นพระสูตรว่าด้วยธรรมของภิกษุผู้ควรอยู่ป่าและไม่ควรอยู่ป่า คือ พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมแบ่งเป็น 2 ฝ่าย ได้แก่ ฝ่ายอกุศลและฝ่ายกุศล ฝ่ายละ 4 ประการ ฝ่ายอกุศลเป็นองค์ประกอบของภิกษุผู้ไม่ควรอยู่ป่า ฝ่ายกุศลเป็นองค์ประกอบของภิกษุผู้ควรอยู่ป่า ธรรมฝ่ายอกุศล 4 ประการ ได้แก่ 1) กามวิตก
2) พยาบาทวิตก 3) วิหิงสาวิตก 4) มีปัญญาทราม ส่วนธรรมฝ่ายกุศล 4 ประการ ได้แก่ 1) เนกขัมมวิตก
2) อพยาบาทวิตก 3) อวิหิงสาวิตก 4) มีปัญญาดี มีนัยตรงกันข้ามกับธรรมฝ่ายอกุศล 4 ประการ การปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาในอรัญญสูตรกล่าวคือ ผู้ปฏิบัติคือพระภิกษุผู้อยู่ป่าเมื่อเจริญวิปัสสนาจิตเกิดอกุศล 4 คือ กามวิตก ได้แก่ ความตรึกในทางกาม พยาบาทวิตก ได้แก่ ความตรึกในทางพยาบาท วิหิงสาวิตก ได้แก่ ความตรึกในทางเบียดเบียน หรือเกิดปัญญาในทางผิดคือ ไม่รู้ชัดว่า ทุกข์ เหตุให้เกิดทุกข์ ความดับทุกข์ และ ข้อปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์ ให้เจริญจิตในผ่ายกุศล 4 ประการได้แก่ เนกขัมมวิตก ได้แก่ ความตรึกปลอดจากกาม อพยาบาทวิตก อวิหิงสาวิตก ควรอยู่อาศัยเสนาสนะป่าอันเงียบสงัด ภิกษุ ได้แก่ ความตรึกปลอดจากพยาบาทควรอยู่อาศัยเสนาสนะป่าอันเงียบสงัด ภิกษุประกอบด้วย ได้แก่ ความตรึกปลอดจากการเบียดเบียนควรอยู่อาศัยเสนาสนะป่าอันเงียบสงัด ภิกษุมีปัญญา คือเจริญสติปัฏฐานโดยกำหนดรู้นิวรณธรรม ในหมวดธัมมานุปัสสนาสติปัฏฐานจนจิตเข้าสู่ลำดับวิปัสสนาญาณ รู้แจ้งอริยสัจ 4 โดยอาศัยเสนาสนะป่าอันเงียบสงัดเป็นฐานในการภาวนา
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
จุฑาทิพย์ อุมะวิชนี และ นภาเดช กาญจนะ. (2540). พระป่า. กรุงเทพฯ: ธรรมสภา
พระชูชาติ ปัญญาแก้ว และ ธานี สุวรรณประทีป. (2566). ศึกษาแนวทางจัดการอารมณ์ในการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา. วารสารนวัตกรรมการจัดการศึกษาและการวิจัย, 5(6), 1319–1326.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2556). พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลธรรม. (พิมพ์ครั้งที่ 24). กรุงเทพฯ: ธรรมสภา.
พระพุทธโฆสเถระ. (2554). วิสุทธิมรรค. สมเด็จพระพุฒาจารย์ อาจ อาสถมหาเถร แปลและเรียบเรียง. (พิมพ์ครั้งที่ 6). กรุงเทพฯ: ธนาเพรส.
พระมหาประทีป สุขเสน และ วิโรจน์ คุ้มครอง. (2566). ฌานในฐานะเป็นบาทฐานของการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา. วารสารนวัตกรรมการจัดการศึกษาและการวิจัย, 5(6), 1337–1346.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
สาลี่ นิรามัย, วิโรจน์ คุ้มครอง และ มานพ นักการเรียน. (2567). กระบวนการเข้าถึงอภิญญาตามหลักพระพุทธศาสนาเถรวาท. วารสารนวัตกรรมการจัดการศึกษาและการวิจัย, 6(6), 1501–1512.
Damnoen, S., & Somruay Pindon, P. P. (2025). A Synthesis of Buddhist Principles based on King’s Philosophy towards Sufficiency Agricultural Learning for Community Self-Reliance. Journal of Educational Management and Research Innovation, 7(1), 1–12.
Klomkul, L., Damnoen, S., Sawasdee, U., & Wilairadtanakun, A. (2023). Network Development of Buddhist Communication Innovative Space for Media Literacy of Thai Youths. Journal of Namibian Studies: History Politics Culture, 35, 919-935.
