การพระศาสนาในสมัยสมเด็จพระเพทราชา : พุทธศาสนากับการสร้างความชอบธรรมทางอำนาจในสังคมอยุธยาตอนปลาย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มุ่งศึกษาบทบาทของพุทธศาสนาในการสร้างความชอบธรรมทางอำนาจของรัฐในสมัยสมเด็จพระเพทราชา (พ.ศ. 2231–2246) ซึ่งเป็นช่วงหัวเลี้ยวหัวต่อสำคัญของกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย ภายหลังวิกฤตการเมืองในปลายรัชสมัยสมเด็จพระนารายณ์ การเปลี่ยนแปลงราชวงศ์และความไม่มั่นคงของอำนาจทำให้สถาบันกษัตริย์จำเป็นต้องแสวงหาความชอบธรรมในรูปแบบใหม่ บทความนี้ใช้การวิเคราะห์เอกสารพงศาวดาร ร่วมกับงานศึกษาของนักวิชาการไทยและต่างประเทศ เพื่ออธิบายความสัมพันธ์ระหว่างศาสนา การเมือง และอำนาจรัฐในบริบทดังกล่าว ผลการศึกษาพบว่า สมเด็จพระเพทราชาทรงใช้นโยบายด้านพระพุทธศาสนาเป็นกลไกสำคัญในการแปรอำนาจทางการเมืองให้กลายเป็นอำนาจเชิงศีลธรรม ผ่านการอุปถัมภ์คณะสงฆ์ การประกอบพระราชพิธี และการสร้างหรือบูรณะพระอาราม ในขณะเดียวกัน อำนาจทางศีลธรรมดังกล่าวก็ถูกใช้ย้อนกลับเพื่อสร้างความชอบธรรมในการครองอำนาจทางการเมืองด้วย กรณีศึกษาวัดบรมพุทธารามและวัดพระยาแมนสะท้อนให้เห็นยุทธศาสตร์ทางศาสนาที่แตกต่างกันทั้งในมิติของการประกาศอำนาจในระดับศูนย์กลาง และการประสานอำนาจกับคณะสงฆ์และชุมชนในระดับท้องถิ่น แม้ไม่ปรากฏหลักฐานชัดเจนของการถวายที่ดินหรือทรัพย์สินแก่คณะสงฆ์ในลักษณะการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างเศรษฐกิจของวัด แต่การอุปถัมภ์เชิงพิธีกรรมและสัญลักษณ์ก็มีบทบาทสำคัญต่อการสร้างความชอบธรรมและเสถียรภาพทางการเมือง บทความนี้เสนอว่าพระพุทธศาสนาในสมัยสมเด็จพระเพทราชาควรถูกเข้าใจในฐานะทุนเชิงสัญลักษณ์ของอำนาจรัฐในสังคมไทยก่อนสมัยใหม่
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กรมศิลปากร. (ม.ป.ป.). พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม). กรมศิลปากร.
กรมศิลปากร. (2514). พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพระราชหัตถเลขา. คลังวิทยา.
ชาญวิทย์ เกษตรศิริ. (2548). อยุธยา: ประวัติศาสตร์และการเมือง. มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์.
นิธิ เอียวศรีวงศ์. (2544). การเมืองไทยสมัยพระนารายณ์. มติชน.
สมบัติ จันทรวงศ์ และชัยอนันต์ สมุทวณิช. (2523). ความคิดทางการเมืองไทย. สถาบันไทยคดีศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
สุจิตต์ วงษ์เทศ. (2552). อยุธยา ยศยิ่งฟ้า: ประวัติศาสตร์สังคมวัฒนธรรมกรุงศรีอยุธยา ว่าด้วยวิถีชีวิตไพร่ฟ้าข้าไทย. กองทุนแบ่งปันเผยแพร่ความรู้สู่สาธารณะ.
Baker, C., & Phongpaichit, P. (2017). A history of Ayutthaya: Siam in the early modern world. Cambridge University Press.
Bourdieu, P. (1991). Language and symbolic power. Harvard University Press.
Ishii, Y. (1986). Sangha, state, and society: Thai Buddhism in history. University of Hawai‘i Press.
Smithies, M. (1994). A Siamese embassy to France, 1686. White Lotus.
Tambiah, S. J. (1976). World conqueror and world renouncer: Buddhism and polity in Thailand. Cambridge University Press.
Wyatt, D. K. (2003). Thailand: A short history. (2nd ed.). Yale University Press.
