นันโทปนันทสูตรคำหลวง:พุทธธรรม คติความเชื่อ และคุณค่าทางวัฒนธรรมในวรรณกรรมอยุธยา
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มุ่งศึกษาพุทธธรรม คติความเชื่อ และคุณค่าทางวัฒนธรรมที่ปรากฏใน นันโทปนันทสูตรคำหลวง พระนิพนธ์ของเจ้าฟ้าธรรมธิเบศร (เจ้าฟ้ากุ้ง) วรรณกรรมคำหลวงสมัยอยุธยาที่มีบทบาทสำคัญในการเผยแผ่พระพุทธศาสนาและสะท้อนภูมิปัญญาทางวรรณศิลป์ของสังคมไทย การศึกษานี้ใช้วิธีวิเคราะห์เอกสารและการตีความตัวบท โดยพิจารณาเนื้อหา โครงสร้างการประพันธ์ และบทบาททางสังคมของวรรณกรรม ผลการศึกษาพบว่า นันโทปนันทสูตรคำหลวง ถ่ายทอดหลักพุทธธรรมสำคัญ ได้แก่ ศีล สมาธิ และปัญญา รวมทั้งคุณธรรมด้านเมตตากรุณา ผ่านการนำเสนอปฏิสัมพันธ์ระหว่างพระพุทธเจ้ากับพญานาคนันโทปนันท โดยใช้พญานาคเป็นสัญลักษณ์แทนกิเลสและอวิชชา ขณะที่การปราบพญานาคสะท้อนชัยชนะของธรรมเหนืออธรรม นอกจากนี้ วรรณกรรมเรื่องดังกล่าวยังสืบทอดคติความเชื่อเรื่องความเป็นสิริมงคลและค่านิยมทางศาสนาที่มีอิทธิพลต่อสังคมไทยมาอย่างต่อเนื่อง ข้อค้นพบจากการศึกษาชี้ให้เห็นว่า นันโทปนันทสูตรคำหลวง เป็นหลักฐานทางวัฒนธรรมที่สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างพุทธธรรม คติความเชื่อ และวรรณศิลป์ อันแสดงบทบาทของวรรณกรรมในการสืบทอดองค์ความรู้และอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมของสังคมไทย
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กรมศิลปากร. (2545). วรรณกรรมสมัยอยุธยา เล่ม 3. กรมศิลปากร.
จุไรรัตน์ ลักษณะศิริ. (2557). พระบาฬีคำประดับสู่เนื้อความคำประดับ: การศึกษากลวิธีการแปลคำศัพท์ในนันโทปนันทสูตรคำหลวง. รวมบทความวิจัยการประชุมวิชาการระดับชาติ SMARTS ครั้งที่ 4 อัตลักษณ์แห่งเอเชีย 2014 (น. 53–69). คณะอักษรศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร.
มหามกุฏราชวิทยาลัย. (2541). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง. โรงพิมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย.
มหามกุฏราชวิทยาลัย. (2558). พระไตรปิฎกและอรรถกถาแปลฉบับมหามกุฏราชวิทยาลัย. (พิมพ์ครั้งที่ 10). โรงพิมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย.
มงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ. (2503). คำนมัสการคุณานุคุณ. รุ่งนคร.
จุไรรัตน์ ลักษณะศิริ และ ยรรยงค์ สิกขะฤทธิ์. (2561). 282 ปี หนังสือสมุดไทยเรื่องนันโทปนันทสูตรคำหลวง: เอกสารมรดกความทรงจำแห่งโลกของประเทศไทย. วรรณวิทัศน์, 18, 1–31.
ศรัณย์ มะกรูดอินทร์. (2564). อิทธิพลของพุทธชัยมังคลอัฏฐคาถาที่มีต่อสังคมไทยเพื่อการเรียนการสอนในรายวิชาพุทธวิถีไทย [วิทยานิพนธ์ปริญญาบัณฑิต, มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย].
ศักดิ์ศรี แย้มนัดดา. (2543). วรรณคดีพุทธศาสนาพากย์ไทย. โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต). (2564). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. (พิมพ์ครั้งที่ 43). โรงพิมพ์ บริษัท สหธรรมิก จำกัด.
สุภาพรรณ ณ บางช้าง. (2533). วิวัฒนาการวรรณคดีบาลีสายพระสุตตันตปิฎกที่แต่งในประเทศไทย. โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
เสฐียรพงษ์ วรรณปก. (2548). คาถาพาหุง คาถาแห่งชัยชนะอันยิ่งใหญ่ของพระพุทธองค์. ธรรมสภา.
สำนักหอสมุดแห่งชาติ. (2563). ต้นฉบับหนังสือสมุดไทยสมัยอยุธยานันโทปนันทสูตรคำหลวง. เอส.บี.เค การพิมพ์.
วัชรี รมยะนันทน์. (2522). สารานุกรมไทยฉบับราชบัณฑิตยสถาน เล่ม 15 ธรรมวัตร-นิลเอก. (2521–2522).
อนันต์ เหล่าเลิศวรกุล. (2553). นันโทปนันทสูตรคำหลวง. ใน นามานุกรมวรรณคดีไทย ชุดที่ 1: ชื่อวรรณคดี (พิมพ์ครั้งที่ 4, หน้า 214–217). มูลนิธิสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา.
อรอนงค์ พัดพาดี. (2521). พระนิพนธ์ประเภทคําหลวงของเจ้าฟ้าธรรมธิเบศร์. [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย].
อัสนี พูลรักษ์. (2555). นันโทปนันทสูตรคำหลวง: การวิเคราะห์ศิลปะการแปลและกลวิธีทางวรรณศิลป์ [วิทยานิพนธ์ปริญญามหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย].
UNESCO. (2025). Memory of the World Register: The Manuscript of Nanthopananthasut Kamlaung. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization.
