“อโยธยา” ทางทิศตะวันออกนอกเกาะเมืองพระนครศรีอยุธยา ข้อเท็จจริงหรือมายาคติ?

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทบทวนองค์ความรู้และวิเคราะห์หลักฐานทางโบราณคดีที่เกี่ยวข้องกับชุมชนโบราณก่อนการสถาปนากรุงศรีอยุธยาหรือเมืองอโยธยาที่ส่วนใหญ่เชื่อกันว่าตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกนอกเกาะเมืองพระนครศรีอยุธยา โดย “อโยธยา” หรือ “อโยธยา-ศรีรามเทพนคร” เชื่อกันว่าเป็นชื่อรัฐหรือเมืองโบราณที่มีมาก่อนการสถาปนากรุงศรีอยุธยา นักวิชาการด้านประวัติศาสตร์หลายท่านศึกษาและให้ข้อเสนอว่ารัฐโบราณดังกล่าวมีศูนย์กลางอยู่ทางทิศตะวันออกนอกเกาะเมืองพระนครศรีอยุธยาโดยอ้างอิงเรื่องราวจากพงศาวดารเหนือที่กล่าวถึงวัดเดิม วัดพระนางเชิง วัดกุฎีดาว และวัดมเหยงคณ์ ประกอบกับหลักฐานจากพระราชพงศาวดารกรุงเก่าฉบับหลวงประเสริฐอักษรนิติ์ว่าด้วยการสร้างพระพุทธเจ้าพแนงเชิง เมื่อ พ.ศ.1867 ก่อนสถาปนากรุงศรีอยุธยา 26 ปี นอกจากนี้ยังปรากฏเครือข่ายลำน้ำคูคลองที่ขุดตัดกันอย่างเป็นระบบซึ่งเชื่อกันว่าเป็นคูเมืองและระบบชลประทานของเมืองโบราณแห่งนี้ อย่างไรก็ตามผลการศึกษาพบว่าจากการศึกษาหลักฐานโบราณคดีและสภาพพื้นที่ชี้ให้เห็นว่าพื้นที่ทางทิศตะวันออกนอกเกาะเมืองพระนครศรีอยุธยาพบหลักฐานการอยู่อาศัยช่วงก่อนสถาปนากรุงศรีอยุธยาอย่างเบาบาง และพบว่าพื้นที่แห่งนี้มีการอยู่อาศัยอย่างหนาแน่นในช่วงพุทธศตวรรษที่ 20 ต่อเนื่องตลอดสมัยอยุธยา ปรากฏการขยายตัวของเมืองจากศูนย์กลางทางทิศตะวันตกมายังพื้นที่ทางทิศตะวันออกโดยไม่ปรากฏหลักฐานโบราณคดีที่แสดงถึงเมืองโบราณ “อโยธยา” แต่อย่างใด