ศึกษาวิเคราะห์ความเชื่อและพิธีกรรมเรื่องพญานาคในพระพุทธศาสนาเถรวาทที่มีความสัมพันธ์กับองค์พระธาตุพนม

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์ 1) ศึกษาพญานาคในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท 2) ศึกษาประวัติพญานาค พันธนาการ และความสัมพันธ์กับองค์พระธาตุพนม 3) ศึกษาวิเคราะห์ความเชื่อและพิธีกรรมเรื่องพญานาคที่มีความสัมพันธ์กับองค์พระธาตุพนม เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ แล้ววิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีพรรณนา ผลการวิจับพบว่า

พญานาคในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท พบว่า ในพระไตรปิฎกนั้นกล่าวถึงประเภทพญานาคไว้ 2 ประเภท บนบกและในน้ำ ลักษณะของนาคว่าเป็นสัตว์จำพวกเดียวกันกับงูหรือพวก อุรคา ผู้เลื้อยไปด้วยอก แต่มีความพิเศษกว่างูทั้งหลาย เพราะเป็นสัตว์ที่มีฤทธิ์เดชแตกต่างจากงูโดยทั่วไป นาคบางจำพวกสามารถจำแลงกายในรูปของมนุษย์และสัตว์อื่นได้

ประวัติพญานาค พันธนาการ และความสัมพันธ์กับองค์พระธาตุพนม พบว่า พญานาค ทั้ง 7 ได้รับบัญชาจากพระอินทราธิราชเจ้าให้มารักษาพระอุรังคธาตุ เพราะพวกเทพยดาที่รักษาองค์พระธาตุพนมอยู่ก่อน นิสัยไม่ดี อาศัยกินสินบนและเครื่องเซ่นไหว้ของชาวบ้าน พญานาค ทั้ง 7 ตน ไม่ต้องการพวกอามิสสสินบนจ้างรางวัลของเซ่นไหว้ใด ๆ ทั้งนั้น ขอแค่น้ำบูชาถ้วยเดียวก็พอใจ และจะอยู่รักษาองค์พระธาตุพนมไปจนกว่าจะหมดสิ้นศาสนาของพระสมณะโคดม

ความเชื่อและพิธีกรรมเรื่องพญานาคที่มีความสัมพันธ์กับองค์พระธาตุพนม พบว่า พระธาตุพนมเป็นศูนย์รวมจิตใจของพุทธศาสนิกชน ทั้ง 2 ฝั่ง และเป็นที่พึ่งทางใจ พวกเขามีความเชื่อว่าพญานาคยังเฝ้าปกปักษ์รักษาองค์พระธาตุพนมมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ค่อยอำนวยอวยพรและให้โชคกับผู้มากราบไว้บูชา ทำให้เกิดความศรัทธาในของพระพุทธศาสนา