ร่างทรง: บทบาทและภาพสะท้อนด้านการถ่ายทอดข้อมูลทางศาสนาพื้นบ้านในภาพยนตร์ไทย

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาภาพสะท้อนด้านการถ่ายทอดข้อมูลทางวัฒนธรรมในประเด็นเรื่องศาสนาพื้นบ้าน และศึกษาวิเคราะห์บทบาทหน้าที่ของร่างทรงในภาพยนตร์เรื่องร่างทรง โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบพรรณนาวิเคราะห์พบว่ามี 4 ประเด็น 1) ศูนย์กลางความเชื่อของคนในชุมชนคือวิญญาณนิยมผีสางเทวดาและสิ่งเหนือธรรมชาติ ซึ่งในภาพยนตร์นำเสนอว่าความเชื่อดังกล่าวมีอิทธิพลมากกว่าศาสนาหลัก 2) พื้นที่ของผู้สืบทอดร่างทรงเป็นของผู้หญิงในตระกูล โดยมีการนับถือศาสนาพื้นบ้านแบบการทรงเจ้าเข้าผี 3) พฤติกรรมในภาวะแวดล้อมทางศาสนา และการประกอบพิธีกรรม มีรูปเคารพ การบูชาและบทสวด 4) ภาพสะท้อนบทบาทหน้าที่ของร่างทรงในศาสนาพื้นบ้านที่ตอบสนองต่อคนในชุมชนแบ่งเป็น 3 ด้านได้แก่  (1) บทบาทในการประกอบพิธีกรรมและสงวนรักษาพื้นที่ทางความเชื่อของผู้หญิง (2) บทบาทในการสืบทอดและอนุรักษ์ความเชื่อเรื่องการบูชาผีบรรพบุรุษสู่คติบูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์สัมพันธ์กับการสืบเชื้อร่างทรงจากผีบรรพบุรุษ (ย่าบาหยัน) ไปสู่ความเป็นเทพเจ้าประจำท้องถิ่น ซึ่งสะท้อนบทบาทอันตอบสนองต่อการสืบทอดเจตนารมณ์ของบรรพบุรุษ (3) บทบาทต่อมิติทางจิตใจได้แก่ การเป็นที่พึ่งทางจิตใจของคนในชุมชนด้วยแนวปฏิบัติเบื้องต้นเกี่ยวกับศาสนาพื้นบ้านได้แก่ การสวดบูชา พิธีกรรม การทำนาย การรักษา ซึ่งมีบทบาทในการเยียวยาความคับข้องใจและเป็นที่พึ่งทางจิตใจของคนในชุมชน ภาพยนตร์จึงแสดงภาพสะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อของคนไทย ซึ่งเป็นอัตลักษณ์หนึ่งของศาสนาพื้นบ้านของไทย