การอนุรักษ์และพัฒนาศิลปะการแสดงหุ่นละครเล็กในประเทศไทย

บทคัดย่อ

              การวิจัยนี้มีความมุ่งหมายเพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัญหาของการแสดงหุ่นละครเล็กในปัจจุบัน และ 2) เพื่อศึกษาการอนุรักษ์และพัฒนาการเพิ่มมูลค่าทางศิลปะการแสดงของหุ่นละครเล็กในประเทศไทยแบบบูรณาการ โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพเก็บข้อมูลรวมรวมจากเอกสาร (Documentary) และทำการเก็บข้อมูลภาคสนาม (Field Study) ด้วยวิธีการสำรวจ การสังเกต การสัมภาษณ์ การสนทนากลุ่ม และการเสวนาทางวัฒนธรรม กับกลุ่มผู้รู้ ผู้ปฏิบัติ และกลุ่มผู้ให้ข้อมูลทั่วไป โดยการคัดเลือกพื้นที่แบบเฉพาะเจาะจง (Purposive Sampling) ได้แก่ นาฎยศาลา หุ่นละครเล็ก ผลการศึกษาพบว่า

              1) สภาพปัญหาของการแสดงของหุ่นละครเล็ก เกิดจากการเป็นเอกชนที่ดำเนินการในเชิงอนุรักษ์ทำให้ไม่สามารถได้รับการอุ้มชูจากรัฐบาลอย่างเต็เมที่นัก ในเงื่อนไขนาฎยพาณิชย์ รูปแบบการแสดงหุ่นละครเล็ก การบริหารจัดการ และสถานะของนักแสดงและนักดนตรี สะท้อนให้เห็นถึงการปรับเปลี่ยนสถานะของนาฏศิลป์และดนตรีไทยจากแบบประเพณีนิยม (Traditionalism) มาเป็นแบบสากลนิยม (Cultural universality) ที่มีตลาดเป็นปัจจัยกำหนด รูปแบบการแสดงแบบเดิมที่เคยแสดงถูกนำมาปรับเปลี่ยนให้เป็นการแสดงในรูปแบบที่ร่วมสมัยในสังคมสมัยใหม่ สะท้อนให้เห็นถึงการผสมผสาน ความขัดแย้ง และการต่อรองระหว่างวัฒนธรรมดั้งเดิมกับสังคมทุนนิยมในยุคโลกาภิวัตน์ เพื่อให้สามารถดำรงอยู่ได้ในบริบททางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรมปัจจุบัน

              2) การอนุรักษ์และพัฒนาการเพิ่มมูลค่าทางศิลปะการแสดงของหุ่นละครเล็กในประเทศไทยแบบบูรณาการ พบว่า รูปแบบแนวทางการอนุรักษ์ ประกอบด้วย 3 แนวทาง ได้แก่ ตัวปัญญา วิธีการ สิ่งแวดล้อม ซึ่งได้เสริมสร้างความนึกคิดให้กับคนรุ่นหลังในการสืบทอดภูมิปัญญา และตระหนักในคุณค่าของศิลปวัฒนธรรมในขณะที่สังคมกำลังมีการพัฒนา

              ด้านการอนุรักษ์การแสดงหุ่นละครเล็ก พบว่า ควรมีเนื้อหาบรรจุไว้ในหลักสูตรของโรงเรียนและมหาวิทยาลัย หรือจัดทำเป็นเทปบันทึกภาพการแสดงหุ่นละครเล็กมอบให้สถาบันการศึกษาเพื่อใช้ประกอบการเรียนการสอนและมอบให้สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดทั่วประเทศเพื่อเป็นแหล่งศึกษาค้นคว้าการแสดงหุ่นละครเล็ก จัดนิทรรศการ จัดทำเว็บไซต์เกี่ยวกับการแสดงหุ่นละครเล็ก เป็นภาษาไทยและภาษาต่างประเทศเผยแพร่ให้ผู้สนใจได้ศึกษาไปทั่วโลก

              ด้านการพัฒนารูปแบบการแสดงหุ่นการแสดงหุ่นละครเล็ก ของนาฏยศาลา หุ่นละครเล็ก (โจหลุยส์) เน้นไปที่เอกลักษณ์ความเป็นไทย และให้ความใส่ใจกับคุณค่าทางวัฒนธรรมอันเป็นหัวใจสำคัญของการจัดแสดง ขณะเดียวกันต้องให้ความสำคัญในการสร้างสรรค์การแสดง และพัฒนาให้มีความสด ร่วมสมัย ข้ามวัฒนธรรมไปพร้อมกัน ซึ่งได้มีการปรับเปลี่ยนรูปแบบมาตลอดอย่างเหมาะสมเพื่อมิให้ส่งผลต่อคุณค่าของศิลปะการแสดงแขนงนี้จนไม่เหลือสภาพเดิม

              ด้านการเพิ่มมูลค่าทางศิลปะการแสดงหุ่นละครเล็ก  พบว่า เป็นวิธีการทำให้คณะการแสดงหุ่นละครเล็ก มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น โดยการพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้ประกอบการแสดงหุ่นละครเล็ก ให้สามารถเพิ่มรายได้จากการทำธุรกิจการ โดยการจำหน่ายสินค้า ของที่ระลึกต่างๆ สำหรับผู้ชมที่ได้เห็นความสำคัญของการแสดงหุ่นละครเล็ก ซึ่งเป็นการเพิ่มมูลค่าให้กับคณะหุ่นละครเล็กที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวและใช้ประโยชน์ได้ มีการออก Gift Voucher ของนาฏยศาลา หุ่นละครเล็ก (โจหลุยส์) ร่วมกับธุรกิจอื่น