เทศกาลไหว้บ๊ะจ่าง: กรณีศึกษาเปรียบเทียบวัฒนธรรมและประเพณีระหว่างชาวไทยเชื้อสายจีนในอำเภอเบตง จังหวัดยะลา กับชาวจีนในนครมี่ลัว มณฑลหูหนาน

บทคัดย่อ

    การศึกษาเรื่องเทศกาลไว้บ๊ะจ่าง: กรณีศึกษาเปรียบเทียบวัฒนธรรมและประเพณีระหว่างชาวไทยเชื้อสายจีนในอำเภอเบตง จังหวัดยะลา กับชาวจีนในนครมี่ลัว มณฑลหูหนาน มีวัตถุประสงค์คือ (1) เพื่อเปรียบเทียบรูปแบบวัฒนธรรมและประเพณีที่ปฏิบัติในเทศกาลไหว้บ๊ะจ่างของชาวไทยเชื้อสายจีนในอำเภอเบตง จังหวัดยะลา กับชาวจีนในนครมี่ลัว มณฑลหูหนาน (2) เพื่อศึกษามุมมองความเชื่อของชาวไทยเชื้อสายจีนในอำเภอเบตง จังหวัดยะลา กับชาวจีนในนครมี่ลัว มณฑลหูหนาน การศึกษาครั้งนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วม และการสัมภาษณ์เชิงลึก กลุ่มผู้ให้ข้อมูล 8 ท่าน แบ่งเป็นกลุ่มชาวไทยเชื้อสายจีนในอำเภอเบตง 4 ท่าน และชาวจีนในมณฑลหูหนาน 4 ท่าน ดำเนินการเก็บข้อมูลระหว่างวันที่ 14 พฤษภาคม ถึง 12 มิถุนายน พ.ศ. 2568 รวมระยะเวลา 30 วัน จากนั้นนำข้อมูลที่ได้มาวิเคราะห์

    ผลการศึกษาพบว่า บริบททางวัฒนธรรมและประเพณีของทั้งสองพื้นที่มีความแตกต่างกันอย่าง
ชัดเจน ด้านกิจกรรม ชุมชนไทยเชื้อสายจีนในอำเภอเบตงให้ความสำคัญกับการรวมตัวของครอบครัวในการทำบุญและไหว้บรรพบุรุษ เพื่อแสดงออกความกตัญญู โดยมีอาสาสมัครในชุมชนร่วมกันจัดงานเพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ของคนรุ่นใหม่ ขณะที่ชุมชนชาวจีนในนครมี่ลัวให้ความสำคัญกับการเฉลิมฉลองและการสร้างสำนึกรักชาติ โดยยึดโยงกับตำนานประวัติศาสตร์ของชวีหยวน (屈原 Qū Yuán ) ซึ่งเป็นบุคคลที่ได้รับการยกย่องว่าวีรบุรุษของเทศกาลนี้ มีกิจกรรมแข่งเรือมังกรเป็นกิจกรรมหลักของเทศกาล และด้านความเชื่อ ทั้งสองพื้นที่ยังคงให้คุณค่ากับความกตัญญูและความสามัคคี อย่างไรก็ตามปัญหาเรื่องการสืบทอดประเพณีในของกลุ่มคนรุ่นใหม่ให้ความสำคัญกับเทศกาลลดน้อยลง ชุมชนจึงมีความพยายามในการส่งเสริมและจัดกิจกรรมเพื่อส่งเสริมการสืบทอดเทศกาลนี้ต่อไป

    นอกจากนี้ การจัดเทศกาลไหว้บ๊ะจ่างของชาวจีนในนครมี่ลัวได้รับการสนับสนุนจากทั้งภาครัฐ และภาคเอกชน ก่อให้เกิดพลวัตทางสังคมและเศรษฐกิจภายในงาน สะท้อนกระบวนการยกระดับวัฒนธรรมสู่การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม มีธรรมเนียมปฏิบัติดั้งเดิมบางประการได้ถูกปรับลดทอนลงเพื่อให้สอดคล้องกับบริบทของยุคโลกาภิวัตน์ อย่างไรก็ดีงานวิจัยนี้ยังพบประเด็นที่ช่วยการสืบทอดเทศกาลไหว้บ๊ะจ่างในยุคสมัยใหม่ สามารถสนับสนุนให้เทศกาลยังคงความหมายและความสำคัญในวิถีชีวิตของคนรุ่นต่อไปได้