ปัญหาและอุปสรรคในการจัดการศึกษาโดยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.)

บทคัดย่อ

บทความวิชาการปัญหา อุปสรรค และแนวทางการพัฒนาการจัดการศึกษาโดยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) ในประเทศไทย ซึ่งเป็นผลมาจากการกระจายอำนาจทางการศึกษาตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2560 พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 และพระราชบัญญัติกำหนดแผนและขั้นตอนการกระจายอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น พ.ศ. 2542 เพื่อให้ท้องถิ่นสามารถจัดการศึกษาที่ตอบสนองต่อวิถีชีวิต วัฒนธรรม และความต้องการของชุมชนได้อย่างมีประสิทธิผล พบว่า การถ่ายโอนสถานศึกษาขั้นพื้นฐานไปสู่ อปท. มีความก้าวหน้าอย่างต่อเนื่อง ปีการศึกษา 2566 มีโรงเรียนที่ได้รับการถ่ายโอนแล้วจำนวน 584 แห่ง และผลการประเมินคุณภาพภายนอกโดย สมศ. แสดงให้เห็นว่าสถานศึกษาในสังกัด อปท. มีคุณภาพอยู่ในระดับดีและสูงกว่าสถานศึกษาสังกัด สพฐ. ในทุกมาตรฐาน สะท้อนถึงศักยภาพของท้องถิ่นในการจัดการศึกษาที่มีคุณภาพ อย่างไรก็ตาม ความสำเร็จดังกล่าวทำได้ยังไม่เป็นเอกภาพทั่วประเทศ เนื่องจาก อปท. ยังเผชิญความท้าทายและอุปสรรคสำคัญ 4 ด้าน ได้แก่ (1) ด้านภาวะผู้นำและวิสัยทัศน์ของผู้บริหารบางส่วนที่ยังไม่ให้ความสำคัญกับการศึกษาเป็นลำดับแรก (2) ด้านบุคลากรที่กองการศึกษาขาดแคลนผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้านการบริหารการศึกษา (3) ด้านงบประมาณและทรัพยากรที่ไม่เพียงพอต่อจำนวนสถานศึกษาที่ต้องรับผิดชอบ (4) ด้านความต่อเนื่องของนโยบายการศึกษาเมื่อมีการเปลี่ยนวาระผู้บริหารท้องถิ่น สรุปและข้อเสนอแนะ แนวทางแก้ไขปัญหาเพื่อเพิ่มศักยภาพการจัดการศึกษาของท้องถิ่น ดังนี้ 1) การเสริมสร้างศักยภาพและวิสัยทัศน์ทางการบริหารให้แก่ผู้บริหารและบุคลากรทางการศึกษาอย่างต่อเนื่อง 2) การปรับปรุงกลไกการจัดสรรงบประมาณจากส่วนกลางให้สอดคล้องกับศักยภาพและความต้องการที่แท้จริง 3) การพัฒนาระบบข้อมูลดัชนีชี้วัดเพื่อให้ อปท. สามารถกำกับดูแลและประเมินผลได้ด้วยตนเอง  และการสร้างเครือข่ายความร่วมมือระหว่างโรงเรียนในสังกัด อปท. และ สพฐ. เพื่อร่วมกันแบ่งปันทรัพยากรและนวัตกรรม อันจะนำไปสู่การจัดการศึกษาที่มีคุณภาพ เสมอภาค และยั่งยืนบนพื้นฐานของความหลากหลายเชิงพื้นที่ต่อไป