การศึกษาภาพตัวแทนผู้สูงอายุไทยที่ปรากฏในภาพยนตร์เรื่อง หลานม่า

บทคัดย่อ

บทนำ: ประเทศไทยกำลังก้าวเข้าสู่สังคมสูงอายุอย่างเต็มรูปแบบ ส่งผลให้ภาพตัวแทนของผู้สูงอายุไทยในสื่อได้รับความสนใจมากขึ้น ภาพยนตร์เรื่อง หลานม่า (2567) ถือเป็นกรณีศึกษาสำคัญที่นำเสนอเรื่องราวผู้สูงอายุจนประสบความสำเร็จทั้งในระดับประเทศและนานาชาติ งานวิจัยชิ้นนี้มุ่งวิเคราะห์การนำเสนอภาพตัวแทนผู้สูงอายุไทยผ่านตัวละครในเรื่อง เพื่อสะท้อนทิศทางการสื่อสารเกี่ยวกับผู้สูงอายุในบริบทสังคมไทยผ่านสื่อภาพยนตร์ วัตถุประสงค์การวิจัย: เพื่อวิเคราะห์ภาพตัวแทนของผู้สูงอายุไทยจากภาพยนตร์เรื่อง หลานม่า ระเบียบวิธีวิจัย: เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพโดยศึกษาภาพยนตร์เรื่อง หลานม่า นำมาวิเคราะห์ผ่านองค์ประกอบในการเล่าเรื่อง ร่วมกับแนวคิดการประกอบสร้างความเป็นจริงและแนวคิดเกี่ยวกับผู้สูงอายุ ผลการวิจัย: ภาพตัวแทนของผู้สูงอายุไทยในภาพยนตร์เรื่อง หลานม่า มีรูปแบบและวิธีการเล่าเรื่องที่แตกต่างไปจากสื่อกระแสหลักอย่างสิ้นเชิง โดยปฏิเสธภาพผู้สูงอายุในฐานะภาระสังคม และแทนที่ด้วยภาพของผู้ทรงคุณค่าทางวัฒนธรรมที่มีอำนาจต่อรองและส่งผลกระทบต่อคนรอบข้าง สอดคล้องกับแนวคิดพฤฒพลัง (Active Aging) และทฤษฎีการประกอบสร้างความจริงทางสังคม นอกจากนี้ยังชี้ให้เห็นแนวโน้มที่ภาพยนตร์ไทยจะเคลื่อนออกจากภาพลักษณ์เชิงลบสู่การนำเสนอผู้สูงอายุอย่างมีความเป็นมนุษย์ที่มีคุณค่าโดยสมบูรณ์ สรุป: ภาพตัวแทนในภาพยนตร์เรื่อง หลานม่า มีการประกอบสร้างความเป็นจริงทางสังคม (Social Construction of Reality) โดยปรับเปลี่ยนภาพลักษณ์ผู้สูงอายุไทยให้ต่างไปจากเดิมและก้าวข้ามกรอบเชิงลบสู่การนำเสนอที่มีความเป็นมนุษย์มากขึ้น การเปลี่ยนแปลงนี้ไม่เพียงยกระดับคุณภาพของภาพยนตร์ แต่ยังเปิดพื้นที่ให้สังคมได้ทบทวนคุณค่าของผู้สูงอายุอย่างปราศจากอคติ หากทิศทางนี้ได้รับการสานต่อจะเป็นแรงขับเคลื่อนสำคัญในการเปลี่ยนมุมมองสังคมให้เห็นคุณค่าของผู้สูงอายุในฐานะทรัพยากรบุคคลไม่ใช่เพียงภาระที่ต้องแบกรับ