การพัฒนากระบวนการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและแก้ไขฟื้นฟูผู้เสพยาเสพติด ในเรือนจำ

บทคัดย่อ

บทนำ: การกระทำผิดกฎหมายอาญาและการก่ออาชญากรรมในระดับโลกมีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้น ซึ่งการกระทำผิดกฎหมายอาญาเป็นปัญหาหนึ่งที่มีผลกระทบต่อความสงบสุขของสังคมและความปลอดภัยของประชาชน วัตถุประสงค์ของการวิจัย: 1) ศึกษาสภาพปัญหาในกระบวนการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและแก้ไขฟื้นฟูผู้เสพยาเสพติดในเรือนจำ 2) ศึกษาแนวทางการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและแก้ไขฟื้นฟูผู้เสพยาเสพติดตามหลักมาตรฐานสากลและแนวทางของต่างประเทศ 3) เสนอแนะแนวทางการพัฒนากระบวนการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและแก้ไขฟื้นฟูผู้เสพยาเสพติดในเรือนจำ ระเบียบวิธีวิจัย:การวิจัยเชิงคุณภาพ ประกอบด้วย 2 ขั้นตอน ได้แก่ การศึกษาข้อมูลจากหนังสือ บทความวิชาการ บทความวิจัย กฎหมาย และการสัมภาษณ์ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ได้แก่ เจ้าหน้าที่ในเรือนจำ 4 แห่ง ได้แก่ เรือนจำกลางสุราษฎร์ธานี เรือนจำกลางนครศรีธรรมราช ทัณฑสถานหญิงกลาง และ เรือนจำอำเภอเกาะสมุย จำนวน 8 คน และนักวิชาการด้านการฟื้นฟูผู้เสพยาเสพติดในเรือนจำ 2 คน มาวิเคราะห์เพื่อให้ได้ซึ่งแนวทางการพัฒนากระบวนการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและแก้ไขฟื้นฟูผู้เสพยาเสพติดในเรือนจำ ผลการวิจัย: พบว่า 1) สภาพปัญหากระบวนการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและแก้ไขฟื้นฟูผู้เสพยาเสพติดในประเทศไทย มีผลมาจากการคัดกรองที่มีความล่าช้า สอบถามข้อมูลจริงได้ยาก มีปัจจัยจากการขาดแคลนบุคลากรที่เชี่ยวชาญ และสภาพจิตใจของผู้ต้องขังที่ไม่พร้อมคัดกรอง รวมถึงไม่สามารถแยกคุมขังผู้ต้องขังยาเสพติดกับผู้อื่น ๆ ได้การเข้ารับการแก้ไขตามโปรแกรมยังไม่ทั่วถึงเนื่องจากจำนวนผู้ต้องขังมีจำนวนมาก มีอุปสรรคในการติดตาม ผู้เสพยาเสพติด ไม่ได้รับการฟื้นฟูในสังคม 2) ตามมาตรฐานองค์การอนามัยโลกและ องค์การสหประชาชาติ มีหลักในการปฏิบัติต่อผู้เสพยาเสพติด ตามหลักการให้ความช่วยเหลือทางจิตสังคม ด้านแรงจูงใจ พฤติกรรม จิตวิทยา และเสริมสร้างแรงจูงใจ การบำบัดแบบกระตุ้นชุมชน ส่วนประเทศ สิงคโปร์ มีแนวทางการแก้ไขฟื้นฟูแบบไร้รอยต่อ ประกอบไปด้วย ระยะบำบัดรักษา (In-care) ระยะเตรียมปล่อย (Pre-release) ระยะช่วยเหลือหลังปล่อยและฟื้นฟูทางสังคม (Aftercare & Reintegration) มุ่งเน้นการให้ชุมชนและสังคมเข้ามามีส่วนร่วมในการฟื้นฟูผู้เสพยาเสพติด 3) แนวทางการพัฒนากระบวนการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมและแก้ไขฟื้นฟูผู้เสพยาเสพติด ควรนำแนวทางของประเทศสิงคโปร์มาประยุกต์เป็น  PDRC Model ประกอบไปด้วย การคัดกรองรายบุคคล (Personal Screening) การดูแลผู้เสพยาเสพติด (Drug Treatment) การแก้ไขฟื้นฟู (Rehabilitation) และ การฟื้นฟูทางสังคม (Community based care) โดยมีข้อเสนอแนะในเชิงนโยบายเห็นควรมีกฎหมายติดตามเกี่ยวกับการกระทำผิดเกี่ยวกับยาเสพติดหลังจากปล่อยตัว โดยมุ่งเน้นการฟื้นฟูผู้พ้นโทษและเฝ้าระวังไม่ให้กลับไปเสพยาเสพติดซ้ำ และกฎหมายการให้สิทธิทางภาษีแก่ผู้ประกอบการที่จ้างงานผู้พ้นโทษ สรุป: กระบวนการฟื้นฟูผู้เสพยาเสพติดในเรือนจำของไทยยังมีข้อจำกัดด้านการคัดกรอง บุคลากร โปรแกรมบำบัด และการติดตามหลังพ้นโทษ จึงควรพัฒนาระบบแบบไร้รอยต่อตาม PDRC Model ตั้งแต่การคัดกรอง การบำบัด การฟื้นฟู และการดูแลโดยชุมชน การสนับสนุนเชิงนโยบายด้านการติดตามหลังปล่อยตัวและการจ้างงานผู้พ้นโทษจะช่วยลดการกลับไปเสพยาและกระทำผิดซ้ำได้อย่างยั่งยืน