เพื่อนบ้านเฝ้าระวังภัย: ทางเลือกหนึ่งในการพึ่งตนเองของชุมชน

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้ได้จากการดำเนินโครงการพัฒนาศักยภาพครอบครัวในชุมชนในการจัดการกับปัญหาเศรษฐกิจและสังคมเพื่อเสริมสร้างชีวิตที่ดีกว่า ดำเนินงานโดยมูลนิธิเพื่อการบริหารสังคม ได้รับการสนับสนุนจากกองทุนส่งเสรมการจัดสวัสดิการสังคม, กรมพัฒนาสังคมและสวัสดิการสังคม มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อเสริมสร้างความรู้ความเข้าใจในแนวคิดการเฝ้าระวังภัยในการจัดการกับปัญหาเศรษฐกิจและสังคมของตนเองและครอบครัวในชุมชน 2) เพื่อเรียนรู้แลกเปลี่ยนความคิดเห็นในการเสริมสร้างวิถีการดำเนินชีวิตที่ดีกว่า ใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยจัดการประชุมเชิงปฏิบัติการกับสมาชิกครอบครัวในชุมชน ในพื้นที่กรุงเทพมหานคร 2 เขต คือ เขตบางกอกน้อยและเขตปทุมวัน กำหนดคุณสมบัติเฉพาะเจาะจง คือ เป็นกลุ่มตัวอย่างของพื้นที่กรุงเทพมหานครฝั่งธนบุรี (เขตบางกอกน้อย) และ พื้นที่กรุงเทพมหานครฝั่งพระนคร (เขตปทุมวัน) ทั้งสองชุมชนมีวิถีการดำเนินชีวิตดั้งเดิมแตกต่างกันจึงน่าจะส่งผลต่อวิธีการจัดการกับปัญหาครอบครัวชุมชนต่างกัน เขตบางกอกน้อย ดั้งเดิมเป็นชุมชนเชิงการเกษตร ปัจจุบันถูกจัดอยู่ในกลุ่มพื้นที่อนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมและการท่องเที่ยว มีจำนวนชุมชนแออัดจัดตั้งตามระเบียบกรุงเทพมหานคร 23 ชุมชน  เขตปทุมวันถูกจัดอยู่ในกลุ่มพื้นที่ศูนย์กลางธุรกิจและพาณิชยกรรม มีจำนวนชุมชนแออัดจัดตั้ง 12 ชุมชน ชาวชุมชนในสองเขตนี้ ได้เข้าร่วมกิจกรรมในหลายโครงการของนักวิจัยจึงมีความสัมพันธ์ที่ดีต่อกันและชาวชุมชนสนใจเข้าร่วมโครงการครั้งนี้ มีผู้เข้าร่วมโครงการ จำนวนทั้งสิ้น 120 คน เป็นชาวชุมชนจากสองเขตๆละ 20 ครอบครัว ๆ ละ 3 คน กิจกรรมโครงการประกอบด้วยการให้ความรู้ ความเข้าใจในแนวคิดการเฝ้าระวังภัย และการสนทนากลุ่มย่อย ผลที่ได้รับคือ ผู้เข้าร่วมโครงการในทุกช่วงวัย รับรู้สถานการณ์ปัญหาเศรษฐกิจและสังคมที่เกิดขึ้นในครอบครัวและชุมชน แต่ไม่รู้จักแนวคิดและวิธีการเฝ้าระวังภัยในการจัดการกับปัญหาทางเศรษฐกิจและสังคมในชุมชน ทุกกลุ่มช่วงวัยเห็นชอบด้วยกับการจัดตั้งกลุ่มเพื่อนบ้านเฝ้าระวังภัยอย่างเป็นระบบ ซึ่งมีขั้นตอนการดำเนินงานและประสานงานความร่วมมือจากหน่วยงานภายนอกที่เกี่ยวข้องและต้องการได้รับความรู้และทักษะเพิ่มเติมในการจัดตั้งกลุ่มเพื่อนบ้านเฝ้าระวังภัย