การเปลี่ยนแปลงหน้าที่ของศาลเจ้าจีนในเขตกรุงเทพชั้นใน

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาความสำคัญและหน้าที่ของศาลเจ้าจีนในเขตกรุงเทพชั้นใน และ 2) เพื่อศึกษาการเปลี่ยนแปลงและปัจจัยที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงหน้าที่ของศาลเจ้าจีน เขตกรุงเทพชั้นใน ที่ส่งผลต่อความสำคัญและหน้าที่ของศาลเจ้า การวิจัยนี้เลือกพื้นที่การวิจัยและประชากรที่ต้องการศึกษาด้วยวิธีเจาะจง จำนวน 28 ศาล จำแนกเป็นศาลเจ้าชาวจีนสำเนียงแต้จิ๋ว จำนวน 13 ศาล ฮกเกี้ยนและฮากกา สำเนียงภาษาละ 5 ศาล กวางตุ้งและไหหลำ สำเนียงภาษาละ 1 ศาล ไม่สามารถระบุได้ 3 ศาล การศึกษาใช้การบูรณาการแบบสหวิทยาการ เก็บรวบรวมและวิเคราะห์ข้อมูลทางประวัติศาสตร์ สังคมวิทยา และมานุษยวิทยา ด้วยการศึกษาเอกสาร สัมภาษณ์ และสำรวจเก็บข้อมูลภาคสนาม วิเคราะห์ข้อมูล โดยแบ่งการวิเคราะห์ออกเป็น 3 ช่วงเวลาตามความสำคัญและหน้าที่ของศาลเจ้าที่เปลี่ยนแปลง ผลการศึกษาพบว่า 1)  ความสำคัญและหน้าที่ของศาลเจ้ามีการเปลี่ยนแปลงแบ่งเป็น 3 ช่วง คือ ช่วงศาลเจ้าเป็นศูนย์รวมธำรงอัตลักษณ์จีนแต่ละกลุ่มสำเนียงภาษา (ต้นกรุงรัตนโกสินทร์ - ทศวรรษ 1900) ช่วงศาลเจ้าเป็นศูนย์รวมในการประกอบพิธีกรรมธำรงอัตลักษณ์ความเป็นจีน (ทศวรรษ 1910 - ทศวรรษ 1970) ช่วงศาลเจ้าเป็นศูนย์รวมธำรงอัตลักษณ์ความเป็นจีนและเปิดพื้นที่รองรับการท่องเที่ยว (ทศวรรษ 1980 - ปัจจุบัน) และ 2) การเปลี่ยนแปลงและปัจจัยที่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงความสำคัญและหน้าที่ของศาลเจ้า มาจากการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นทั้งจากภายนอก โดยเฉพาะความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในประเทศจีนและภายในประเทศไทย การเปลี่ยนแปลงนโยบายของรัฐไทยกับชาวจีน และการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นภายในชุมชนจีน ศาลเจ้าเป็นพื้นที่แสดงตัวตนความเป็นคนจีนในเรื่องความศรัทธาและความผูกผันของกลุ่มคนจีน และสถานภาพของศาลเจ้าจีนสะท้อนภาพชุมชนจีนภาพในแต่ละช่วงเวลา ข้อเสนอแนะงานวิจัยต่อนโยบายการจัดการศาลเจ้าของภาครัฐ คือ ศาลเจ้าเป็นกุศลสถานที่ต้องการ การสนับสนุนโอบอุ้มทั้งจากภาครัฐและผู้อุปถัมภ์ รัฐควรเปลี่ยนนโยบายจากการใช้นโยบายควบคุมสู่นโยบายส่งเสริม เพื่อให้ศาลเจ้าสามารถทำหน้าที่ทั้งทางด้านสังคมและเศรษฐกิจได้อย่างเต็มที่