การจัดการมรดกโลกโดยการมีส่วนร่วมของพระสงฆ์และประชาชน เพื่อการท่องเที่ยวเชิงพุทธ

บทคัดย่อ

การวิจัยเรื่องการจัดการมรดกโลกโดยการมีส่วนร่วมของพระสงฆ์และประชาชนเพื่อการท่องเที่ยวเชิงพุทธมีวัตถุประสงค์ไว้ ๓ ประการ คือ (1) เพื่อศึกษากระบวนการจัดการมรดกโลกด้านวัฒนธรรมของพระสงฆ์และประชาชนจังหวัดสุโขทัย(๒) เพื่อศึกษาการจัดการเครือข่ายแบบมีส่วนร่วมของพระสงฆ์และประชาชนในพื้นที่มรดกโลกจังหวัดสุโขทัย(๓) เพื่อวิเคราะห์การจัดการแหล่งมรดกโลกกับการมีส่วนร่วมของพระสงฆ์และประชาชนเพื่อการท่องเที่ยวเชิงพุทธการวิจัยครั้งนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัยวิธีการเชิงผสมผสาน โดยใช้แบบแผนเชิงผสมผสานแบบอธิบาย เพื่อให้การวิจัยเรื่อง “การจัดการมรดกโลกโดยการมีส่วนร่วมของพระสงฆ์และประชาชนเพื่อการท่องเที่ยวเชิงพุทธ” มีสาระครอบคลุมครบถ้วน เหมาะสำหรับนำไปพัฒนาต่อไป

  ผลการวิจัยพบว่า

• โบราณสถานอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย โบราณสถานภายในกำแพงเมืองคือจุดศูนย์กลางการเมืองการปกครองของอาณาจักร สุโขทัยมีโบราณสถานจํานวน 63 แห่ง ที่สําคัญได้แก่วัดมหาธาตุ ตั้งอยู่ในใจกลางเมือง ตามความเชื่อแบบอินเดียโบราณเรื่องจักรวาล นอกจากนี้ยังมีเนินปราสาท ซึ่งเป็นบริเวณที่ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวพบศิลาจารึกหลักที่ 1  วัดศรีสวาย อยู่ทางด้านใต้ของวัดมหาธาตุ เป็นโบราณสถานศิลปะขอม มีการพบเทวรูป ศิวลึงค์และเครื่องถ้วยจีนแบบราชวงศ์หยวน เชื่อว่าเคยเป็นเทวสถานก่อนดัดแปลงมาเป็นพุทธสถาน  วัดสระศรีเป็นโบราณสถานที่มีความ งดงามเนื่องจากตั้งอยู่กลางสระน้ำขนาดใหญ่เรียกว่าตระพังกวน  สิ่งที่สําคัญของวัดคือเจดีย์ทรงกลม วิหารและโบสถ์กลางน้ำนอกจากนั้นมีวัดชนะสงคราม วัดตระพังทอง กําแพงเมืองและคูเมืองเป็นต้น

     ส่วนโบราณสถานนอกกำแพงเมือง มีเป็นจํานวนมากถึง 146 แห่ง โบราณสถานที่สําคัญ เช่น วัดศรีชุม ตั้งอยู่ด้านตะวันออกเฉียงเหนือของกําแพงเมือง สิ่งที่สําคัญคือพระอจนะที่ประดิษฐาน ที่อาคาร พระอจนะเป็นพระพุทธรูปนั่งขนาดใหญ่ ซึ่งมีปรากฏในศิลาจารึกหลักที่ 1 สําหรับองค์ ปัจจุบันได้รับการบูรณะเมื่อ พ.ศ .2496-2499 วัดพระพายหลวง เป็นโบราณสถานที่มีความเก่าแก่ ที่สุดอีกแห่งหนึ่ง มีศิลปกรรมในรูปแบบของยุคแรกของเมืองสุโขทัย  เตาเผาสังคโลก ซึ่งเครื่องสังคโลกคือเครื่องปั้นดินเผาที่ผลิตในสมัยสุโขทัย มีผลิตทั้งเมืองศรีสัชนาลัยและสุโขทัย   มีการส่งออกไปขายยังต่างประเทศอีกด้วยอาทิ ญี่ปุ่น อินโดนีเซียและฟิลิปปินส์ เป็นต้น  

     2) การศึกษาการจัดการเครือข่ายแหล่งท่องเที่ยวเมืองมรดกโลกอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย คณะผู้วิจัยได้ทําการศึกษาจากผู้ที่เกี่ยวข้องของหน่วยงานต่างๆในพื้นที่มรดกโลก โดยการสัมภาษณ์เชิงลึกและการสนทนากลุ่มย่อยเกี่ยวกับความพร้อมในการบริหารจัดการของผู้ที่รับผิดชอบ โดยการใช้ตัวชี้วัดระบบ 5 A มาเป็น กรอบในการศึกษา ซึ่งประกอบด้วย 1.การดึงดูดใจของ แหล่งท่องเที่ยว (Attraction)  2.การเข้าถึง (Accessibility)  3.การอํานวยความสะดวก (Amenity) 4.กิจกรรมส่งเสริมการท่องเที่ยว (Activity)  5.ที่พัก (Accommodation)

     3) วิเคราะห์การจัดการแหล่งมรดกโลกกับการมีส่วนร่วมของพระสงฆ์และประชาชนเพื่อการท่องเที่ยวเชิงพุทธจากการศึกษาพื้นที่มรดกโลกอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัยพบว่า การบริหารจัดการกิจกรรมทางการท่องเที่ยวในเขตอุทยานประวัติศาสตร์ เมืองมรดกโลกเพื่อก่อให้เกิด ศักยภาพในการส่งเสริมการท่องเที่ยวส่วนใหญ่เป็นการจัดการกิจกรรมที่เกี่ยวเนื่องกับเทศกาล ประเพณีต่างๆของพื้นที่ เช่น งานสงกรานต์ งานลอยกระทง การเข้าพรรษา หรือกิจกรรมในวันสําคัญ ทางศาสนา เช่นการเวียนเทียนในวันสําคัญของพระพุทธศาสนาอย่างวันวิสาขบูชาเป็นต้น ส่วนกิจกรรมอื่นๆ ที่นอกเหนือจากนี้เช่นกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับการศึกษาซึ่งยังขาด Theme ของกิจกรรมโดยเฉพาะกิจกรรมที่เป็น Theme ใหญ่ๆ แม้ว่าปัจจุบัน อุทยานประวัติศาสตร์ในพื้นที่สุโขทัยได้สร้างโรงละครกลางแจ้งซึ่งอยู่ระหว่างการทําแผนในการจัดการ ได้จัดกิจกรรมตักบาตร ซึ่งไม่ได้จัดประจําแต่เป็นงาน (Event) ในโอกาสสําคัญ  อย่างไรก็ตามงาน กิจกรรมเหล่านี้ได้รับความนิยมเพิ่มขึ้นเรื่อยๆโดยในปี2009 ทางสุโขทัยได้รับรางวัลจุดหมายปลายทาง ดีเด่น (Destinations  Award)  และมีแผนดําเนินการในการจัด เส้นทาง (route) การท่องเที่ยว ที่ ประสานงานสร้างความร่วมมือกับเพื่อนบ้าน ซึ่งหากมีการจัดงานที่ต่อเนื่อง มีหัวข้อหรือเรื่อง (Theme) และมีการประสานงานที่ดีคงจะสร้างศักยภาพในการบริหารจัดการแหล่งท่องเที่ยวในเมืองมรดกโลกได้ เพิ่มขึ้น และควรได้มีการสร้างความร่วมมือระหว่างภาครัฐ เอกชนและประชาชนในท้องถิ่นเพื่อสร้าง กิจกรรมทางการท่องเที่ยวที่เหมาะสมและไม่มีผลกระทบต่อสภาพวิถีชีวิต วัฒนธรรมของคนในท้องถิ่น โดยทั้งนี้ ในพื้นที่สุโขทัยและศรีสัชนาลัยหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทั้งภาครัฐและเอกชนเช่นบริษัท สายการบินกรุงเทพ จํากัด ได้มีการจัดงาน ช้างชนช้าง หรือกิจกรรมการเรียนรู้วิถีชีวิตของประชาชนในพื้นที่เกี่ยว การทํานาข้าว ผสมผสานในการดึงความสนใจนักท่องเที่ยวที่มีต่อพื้นที่มากขึ้น