การพัฒนาระบบการเกษตรผสมผสานเพื่อการแก้ปัญหามลพิษ หมอกควันจากการเผาไหม้ในพื้นที่เกษตรกรรม

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาองค์ความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นและถอดบทเรียนการพัฒนาระบบการเกษตรผสมผสานเพื่อการแก้ปัญหามลพิษหมอกควันจากการเผาไหม้ในพื้นที่เกษตรกรรม 2) พัฒนาสื่อในการเผยแพร่ภูมิปัญญาท้องถิ่นสำหรับระบบการเกษตรผสมผสานเพื่อการแก้ปัญหามลพิษหมอกควันจากการเผาไหม้ในพื้นที่เกษตรกรรมโดยใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและเทคโนโลยีคอมพิวเตอร์ในการพัฒนา 3) นำองค์ความรู้ภูมิปัญญาการพัฒนาระบบการเกษตรผสมผสานเพื่อการแก้ปัญหามลพิษหมอกควันจากการเผาไหม้ในพื้นที่เกษตรกรรมที่ได้ไปสร้างเครือข่ายในพื้นที่ใกล้เคียง พื้นที่ศึกษาใน 4 พื้นที่ คือ อำเภอไพศาลี อำเภอเก้าเลี้ยว อำเภอชุมแสง อำเภอบรรพต จังหวัดนครสวรรค์  ประชากรในการศึกษา ประกอบด้วย เกษตรกร และเจ้าหน้าที่สถานประกอบการโรงงานผู้ที่เกี่ยวข้องกับการปลูกข้าว ข้าวโพด และอ้อย เจ้าหน้าที่สำนักงานเกษตรจังหวัด/อำเภอ อาจารย์ และนักศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฏนครสวรรค์ จังหวัดนครสวรรค์ เป็นวิจัยเชิงพรรณนา  เชิงปริมาณใช้แบบสอบถามในการเก็บรวบรวม และเชิงคุณภาพโดยใช้กระบวนศึกษาแบบมีส่วนร่วม  เก็บข้อมูลโดยการสำรวจ สัมภาษณ์ สังเกต และสังเกตแบบมีส่วนร่วม และถอดองค์ความรู้จากภูมิปัญญาท้องถิ่น จัดทำสื่อเพื่อเผยแพร่ภูมิปัญญาท้องถิ่น ใช้การ การวิเคราะห์ข้อมูลจากแบบสัมภาษณ์ การสังเกต โดยการวิเคราะห์เนื้อหา

             ผลการวิจัยพบว่า 1) ผลของศึกษาและถอดองค์ความรู้จากภูมิปัญญาท้องถิ่น การพัฒนาระบบการเกษตรผสมผสานโดยใช้หญ้าแฝกเพื่อการแก้ปัญหามลพิษหมอกควันจากการเผาไหม้ในพื้นที่ดอนในการศึกษาสภาพพื้นที่และการคัดเลือกพื้นที่ดำเนินการคณะนักวิจัยมหาวิทยาลัยราชภัฏนครสวรรค์ได้ร่วมกับตัวแทนจากสำนักงานพัฒนาที่ดินเขตจังหวัดนครสวรรค์ มีผู้เข้าร่วมประชุมเพื่อคัดเลือกชาวบ้านที่มีความสนใจในการพัฒนาระบบการเกษตรผสมผสานโดยใช้หญ้าแฝกเพื่อการแก้ปัญหามลพิษหมอกควันจากการเผาไหม้ในพื้นที่ดอน(การเผาตอซังข้าวโพด) เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้ของชุมชน ตามบริบทแต่ละพื้นที่ คณะนักวิจัยได้คัดเลือกพื้นที่เป้าหมาย คือ ศูนย์การเรียนรู้ด้านการอนุรักษ์ ฟื้นฟูทรัพยากรดินด้วยหญ้าแฝกในชุมชนจังหวัดนครสวรรค์   ผลของสัมภาษณ์และแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับกลุ่มเกษตรกรปลูกข้าวโพด ณ ศูนย์การเรียนรู้ด้านการอนุรักษ์ ฟื้นฟูทรัพยากรดินด้วยหญ้าแฝกในชุมชนจังหวัดนครสวรรค์ โดยมีประวัติความเป็นมาของศูนย์

               2) ผลของการแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับกลุ่มเกษตรกร ส่วนใหญ่ตระหนักถึงมลพิษที่เกิดจากหมอกควันที่เกิดจากเผาตอซัง ทำลายสุขภาพของประชาชนและมีผลต่อสิ่งแวดล้อม วิธีแก้ไขง่ายๆคือทุกคนงดการเผาตอซัง ใช้วิธีไถกลบตอซังแทน  การแก้ปัญหาหมอกควันจากการเผาไหม้ในพื้นที่เกษตรกรรมแบบยั่งยืน สามารถทำได้โดยต้องทำงานร่วมกันระหว่างหน่วยงานราชการ ซึ่งประกอบด้วยกรมพัฒนาที่ดิน เกษตรอำเภอ สถานศึกษา เกษตรกร  และผู้ที่เกี่ยวข้องอื่นๆ โดยทำงานแบบบูรณาการ ทุกภาคส่วนมีส่วนร่วม โดยร่วมมือกันวางแผน ตั้งแต่ต้นน้ำ กลางน้ำ และปลายน้ำ ปัญหาหมอกควันที่เกิดจากการเผาตอซังข้าวโพดก็จะหมดไป

               3) ได้สื่อเพื่อเผยแพร่ภูมิปัญญาท้องถิ่นในรูปแบบที่เกษตรกรหรือผู้ที่สนใจสามารถเข้าถึงได้ง่ายและทั่วถึงสำหรับการพัฒนาระบบการเกษตรผสมผสานโดยใช้หญ้าแฝกเพื่อการแก้ปัญหามลพิษหมอกควันจากการเผาไหม้ในพื้นที่ดอน ประกอบด้วย หนังสือ(เล่มเล็ก)  ปัญหาหมอกควันจากการเผาไหม้ในพื้นที่เกษตรกรรม  เพื่อสร้างความตระหนักถึงผลที่ได้รับทั้งทางสุขภาพและสิ่งแวดล้อมรวมทั้งวิธีป้องกันจากมลพิษของหมอกจากการเผาไหม้ในพื้นที่เกษตรกรรม ซึ่งเนื้อหาประกอบด้วย ปัญหาหมอกควันในประเทศไทย  PM(Particulate Matters) และหมอกควันในจังหวัดนครสวรรค์ ระบบเกษตรผสมผสาน เศรษฐกิจพอเพียง การเกษตรทฤษฎีใหม่  การไถกลบตอซังเพื่อปรับปรุงดินและเพิ่มผลผลิต  และการอบรมเชิงปฏิบัติการเรื่องการพัฒนาระบบการเกษตรผสมผสาน

               4) การพัฒนาเกษตรผสมผสานโดยใช้ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงในการลดปัญหามลพิษหมอกควันจากการเผาตอซัง ประกอบด้วย องค์ความรู้จากภูมิปัญญาท้องถิ่นการพัฒนาเกษตรผสมผสานโดยใช้ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงในการลดปัญหามลพิษหมอกควันจากการเผาตอซังในพื้นที่ลุ่ม และที่ดอน