ศึกษาวิเคราะห์ความเชื่อเรื่องนาคในสังคมไทยตามหลักพระพุทธศาสนา

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อการศึกษาเรื่องนาคในคัมภีร์พระพุทธศาสนา ความเชื่อเรื่องนาคในสังคมไทย และเพื่อวิเคราะห์ความเชื่อเรื่องนาคในสังคมไทยตามหลักพระพุทธศาสนา เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ เน้นการศึกษาจากหลักฐานในพระไตรปิฎก, คัมภีร์อรรถกถา รวมถึงตำนานพื้นบ้าน นำข้อมูลที่ได้มาวิเคราะห์ร่วมกับการสัมภาษณ์เชิงลึก แล้วนำมาวิเคราะห์เชิงพรรณนา

ผลการวิจัยพบว่า

๑. นาคถูกตีความว่าเป็นสัญลักษณ์ของน้ำ พลังชีวิต ความอุดมสมบูรณ์ ความดีและความชั่วร้าย พระพุทธศาสนาจัดให้นาคมีกำเนิดได้ใน ๔ ลักษณะ คือ จากฟองไข่ จากครรภ์ จากที่ชื้นแฉะ และจากการผุดขึ้น เมื่อนาคกำเนิดแล้วจะถูกแบ่งออกเป็น ๔ ตระกูลตามสีกาย คือ สีทอง สีเขียว สีรุ้ง และสีดำ โดยนำหลักกรรมมาผูกกับการกำเนิดเป็นนาค.

๒. สังคมไทยจึงมีมุมมองต่อนาคว่าเป็นเพียงสิ่งที่ใช้ในการยึดเหนี่ยวใจ เมื่อประสบกับปัญหาความไม่มั่นคง หรือการสร้างขวัญกำลังใจ เกิดความเชื่อหลากหลาย เรื่องนาคให้น้ำ นาคสร้างบ้านแปลงเมือง จนถึงบั้งไฟพญานาค กลายเป็นประเพณีวัฒนธรรมที่สืบต่อกันมาในสังคมไทย

๓. ความเชื่อของคนไทยในการมีอยู่จริงของนาค เป็นความเชื่อที่ไม่ต้องอาศัยการพิสูจน์ใดๆ เป็นความเชื่อแบบอจินไตย ส่วนความเชื่อในการสักการบูชาเพื่อหวังผลตามความปรารถนา สังคมไทยส่วนใหญ่ยังเชื่อเรื่องกรรมหรือการกระทำ ความศรัทธาเป็นสิ่งสร้างตัวแทนของนาค ผ่านศิลปกรรม ขนบธรรมเนียมประเพณี เป็นการระลึกถึงเหตุการณ์นั้นๆ