วิเคราะห์แนวคิดเรื่องฌานในพุทธปรัชญาเถรวาท

บทคัดย่อ

บทความฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอในเรื่องของแนวคิดเรื่องฌานในพุทธปรัชญาเถรวาท ซึ่งฌานโดยความหมายตามพุทธปรัชญาเถรวาท หมายถึง การเพ่ง และการเผา เพื่อให้จิตสงบเป็นสมาธิจนกระทั่งจิตปราศจากนิวรณ์ เข้าถึงฌาณผู้ปฏิบัติเพื่อต้องการบรรลุฌานนั้น จะต้องเจริญกัมมัฏฐานแนวสมถะ

ฌานแม้ไม่สามารถขจัดกิเลสได้หมด แต่ก็ยังเป็นพื้นฐานในการต่อยอดเข้าสู่วิปัสสนากัมมัฏฐานได้ การเจริญสมถะและวิปัสสนากัมมัฏฐานต้องปฏิบัติควบคู่กันไปจึงจะเป็นหนทางเพื่อการหลุดพ้นทุกข์ละกิเลสอาสวะทั้งหลายได้ โดยใช้สมถะเพื่อทำให้จิตหยุดนิ่งเป็นสมาธิ จนเกิดฌานขั้นต่างๆ และใช้ฌานเพื่อเป็นบาทแห่งวิปัสสนา