อิทธิพลจริยธรรมแนวพุทธต่อจริยธรรมในไตรภูมิพระร่วง

บทคัดย่อ

พุทธจริยธรรมนั้นเป็นหลักการหรือแนวทางในการดำเนินชีวิตที่ดี ที่ประเสริฐ อันเป็นวิธีการ หรือเครื่องมือในการสู่จุดมุ่งหมายอันเป็นประโยชน์สูงสุด เป็นอุดมคติของชีวิต ครอบคลุมถึงเกณฑ์ตัดสินว่า การกระทำใดดีหรือไม่ดี ควรหรือไม่ควร พุทธจริยธรรม มีจุดมุ่งหมายเพื่อให้บุคคลมีชีวิตที่ดี ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน สามารถอยู่ร่วมกันเป็นสังคมได้เป็นอย่างดี มีความสุข และทำให้มีการดำเนินชีวิต การครองชีพอย่างประเสริฐ เพราะฉะนั้นพุทธจริยธรรมจึงเป็นแนวทางในการดำเนินชีวิตที่ดีของชาวพุทธ 

            ในการที่จะตัดสินว่าอะไรคือจริยธรรมแนวพุทธนั้น  มีเกณฑ์ตัดสินถึงคุณค่าเชิงพุทธจริยธรรม  ซึ่งเป็นหลักการสำหรับเป็นเกณฑ์วินิจฉัยความดีและความชั่ว ลักษณะที่เป็นข้อตัดสินทางจริยธรรมในทางพระพุทธศาสนานั้นก็โดยอาศัยการกระทำใน 2 ลักษณะเป็นตัวจำแนก คือการกระทำใดที่มีรากฐานมาจากกุศลมูลถือว่าเป็นการกระทำที่ดี  มีประโยชน์  มีคุณค่า  ส่วนการกระทำ ที่มีรากฐานมาจากอกุศลมูลถือเป็นการกระทำที่เป็นฝ่ายชั่ว ซึ่งมีหลักสำหรับพิจารณาตัดสินว่าอะไรผิด อะไรถูก อะไรสมควร อะไรไม่สมควร โดยสามารถสรุปเป็นหลักพิจารณาได้ดังนี้  คือ เจตนาของการกระทำ  บทพุทธบัญญัติ  พฤติกรรมของจิต  ผลของการกระทำ  และผลของการปฏิบัติ

            ไตรภูมิพระร่วง  มีอิทธิพลต่อขนบธรรมเนียมประเพณีไทยตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบันใน 2 ส่วนคือ ในส่วนของอิทธิพลด้านระบอบการปกครองที่ผู้นำจะต้องมีคุณธรรมในการที่จะเป็นนักปกครองที่ดี  พึงปกครองกันอย่างพระราชาพึงปฏิบัติตนต่อราษฎรในฐานะผู้ให้มากกว่าความเป็นผู้รับ  ในส่วนของอิทธิพลทางด้านวัฒนธรรมคติความเชื่อของไทย  จะเห็นได้ว่า  คนไทยตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบันมีความเป็นคนไทยที่รักความอิสรเสรี  รักความสงบสันติ  และมีความกตัญญูรู้คุณของผู้มีพระคุณ  รู้จักสัมมาคารวะต่อผู้หลักผู้ใหญ่อยู่เป็นนิจ  และทำให้มีความรู้สึกรักและเมตตาต่อสรรพสัตว์ และยังมีอิทธิพลต่อความเชื่อของคนไทย ในเรื่องการเชื่อกรรมและผลของการทำดีและการทำชั่ว  เมื่อทำดีย่อมได้รับผลดี  เมื่อทำชั่วย่อมได้รับผลชั่ว  ซึ่งย่อมแตกต่างกันไปตามลักษณะของกรรมที่บุคคลแต่ละคนกระทำว่ามีจุดมุ่งหมายอย่างไร มีการทั้งสุคติภูมิและทุคติภูมิ แต่ภูมิเหล่านั้นล้วนไม่มีความจีรังยั่งยืน  สุดท้ายก็มีวันหมดอายุขัย  เป้าหมายที่แท้จริงนั้นอยู่ที่การได้เข้าถึงพระนิพพานอันเป็นสถานที่บรมสุข  ไม่มีความแก่  ความเจ็บ  ความตาย 

            จะเห็นได้ว่า ความเหมือนกันและความต่างกันแห่งหลักจริยธรรมในทางพระพุทธ-ศาสนาและไตรภูมิพระร่วงนั้น  มีหลักการเป็นอย่างเดียวกัน คือหลักของศีล 5 อกุศลกรรมบถ 10  เพราะไตรภูมิพระร่วงนั้นผู้นิพนธ์ได้นำมาจากคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา  แต่ใช้สำนวนโวหารอธิบายเพื่อให้เห็นภาพที่ชัดเจนด้วยการยกอุปมาเปรียบเทียบ 

            สำหรับเป้าหมายสูงสุดในไตรภูมิพระร่วง กับเป้าหมายสูงสุดตามหลักจริยธรรมแนวพุทธนั้น ไตรภูมิพระร่วงเน้นเป้าหมายไปที่ต้องการให้คนละชั่วกลัวบาป  แล้วทำความดีเพื่อมุ่งสู่ชีวิตที่ดีกว่าความเป็นอยู่ในปัจจุบัน  จัดได้ว่าเป็นการเสนอความสุขอันเป็นโลกียะ  ส่วนจริยธรรมอันสูงสุดในทางพระพุทธศาสนานั้นคือพระนิพพาน  อันเป็นบรมสุข  คือความดับที่แท้จริงโดยหมดจดจากกิเลส อาสวะทั้งปวง