แนวทางในการส่งเสริมหัตถกรรมจักสานอำเภอพนัสนิคม จังหวัดชลบุรี ไปสู่การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์

บทคัดย่อ

แนวทางในการส่งเสริมหัตถกรรมจักสานอำเภอพนัสนิคม จังหวัดชลบุรี ไปสู่การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์  มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาสภาพการปัจจุบันของการจักสาน ควบคู่ไปกับการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ และเพื่อศึกษาแนวทางในการส่งเสริมหัตถกรรมจักสาน ไปสู่การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ โดยวิธีศึกษาเชิงคุณภาพ (Qualitative research) เก็บข้อมูลจากการสัมภาษณ์เชิงลึก (Key Informant) ประธานกลุ่มจักสาน, กลุ่มผู้นำชุมชน, กลุ่มผู้ประกอบการและกลุ่มนักท่องเที่ยว และการประชุมกลุ่มย่อย (Focus group) กับกลุ่มผู้บริหารหน่วยงานภาครัฐ ในระดับอำเภอ, จังหวัด จากนั้นนำเสนอผลการวิเคราะห์ข้อมูลตามวัตถุประสงค์ ด้วยการเขียนข้อมูลคุณภาพแบบพรรณนา

            ผลการศึกษา พบว่า สภาพปัจจุบันการจักสานอำเภอพนัสนิคม กระจายตัวทำกันทั่วไปทั้งอำเภอ มีทั้งกลุ่มเล็กและกลุ่มใหญ่ โดยยึดเป็นอาชีพหลักและอาชีพเสริม วัตถุดิบที่ใช้จักสานใช้ไม้ไผ่นวล ประธานกลุ่มจัดการทุกด้าน เป็นผู้มีประสบการณ์ด้านจักสานมาก่อน ด้านการตลาด กลุ่มนำผลิตภัณฑ์ไปขายให้ผู้ประกอบการที่ตลาด และหน่วยงานภาครัฐ ประสานงานให้นำผลิตภัณฑ์ไปจำหน่าย ณ สถานที่ต่าง ๆ

            สภาพปัจจุบันของการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ในกลุ่มจักสานอำเภอพนัสนิคม พบว่าอยู่ในระยะเริ่มต้น เป็นผลสืบเนื่องจากการไม่เข้าใจหลักการการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ มีพัฒนาการท่องเที่ยวโดยขาดความเชื่อมโยงกับอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรม คือ ศิลปหัตถกรรมจักสาน สภาพปัจจุบันมีลักษณะผิวเผินและยังไม่ลึกซึ้ง แต่มีแนวโน้มที่จะพัฒนาไปสู่การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ เต็มรูปแบบได้ในอนาคต

            แนวทางในการส่งเสริมหัตถกรรมจักสานของอำเภอพนัสนิคม ไปสู่การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ พบว่า หัตถกรรมจักสาน เป็นอัตลักษณ์ของชาวอำเภอพนัสนิคม ที่ได้สืบทอดจากบรรพบุรุษ มีพัฒนาการรูปแบบจนเป็นที่สวยงาม เกิดคุณค่าด้านจิตใจและราคา จัดตั้งพิพิธภัณฑ์จักสานขนาดใหญ่ และมีการจัดงานพิธีทำบุญกลางบ้านประจำทุกปี มีขบวนแห่เป็นเครื่องจักสานขนาดใหญ่ เป็นศิลปที่โดดเด่นและแตกต่างจากที่อื่น คัดสรรผลิตภัณฑ์เป็นสินค้า OTOP  เพื่อยกระดับคุณค่าให้กับผลิตภัณฑ์ และในงานยังมีการแสดงวิถีชีวิตดั้งเดิมโบราณอีกด้วย  จึงสรุปได้ว่า อำเภอพนัสนิคม มีหัตถกรรมจักสาน เป็นอัตลักษณ์ มีพิพิธภัณฑ์จักสาน เป็นเอกลักษณ์ประจำถิ่น มีกิจกรรมต่าง ๆ มากมาย ซึ่งมีลักษณะพิเศษแตกต่างกว่าที่อื่น มีทั้งสถานที่ท่องเที่ยวและมีกิจกรรมที่สามารถสอดแทรกไว้ในรูปแบบการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ ได้อย่างเหมาะสม

            อย่างไรก็ดี เมื่อนำผลการศึกษาไปวิเคราะห์เหตุผลในเชิงหลักการ ปรากฏว่ามีส่วนที่เป็นรูปธรรมของการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ในระดับหนึ่ง และส่วนที่จะต้องสร้างเสริมให้เป็นรูปธรรมมากยิ่งขึ้น ดังนี้

            จากสภาพปัจจุบันของการจักสานในพื้นที่อำเภอพนัสนิคม ใน 7 ประการ คือ

            1) จัดตั้งสถานประกอบการและพัฒนาตัวผลิตภัณฑ์สินค้า 2) จัดตั้งศูนย์หัตถกรรมจักสานและพัฒนาฝีมือช่าง 3) ทรัพยากรวัตถุดิบทดแทน 4) เสริมสร้างชุมชนไปสู่วิสาหกิจ 5) การบริหารงานภายในกลุ่ม 6) สร้างเครือข่ายตลาด และ 7) การวางนโยบายและแผนงานพัฒนาท้องถิ่น

            จากสภาพปัจจุบันการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ในพื้นที่อำเภอพนัสนิคม ใน 2 ประการคือ 1) การสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับทรัพยากรอาชีพ อย่างเป็นรูปธรรม และ 2) เตรียมความพร้อม /ผู้ประกอบการ/สถานที่/บุคลากร

            จากแนวทางในการส่งเสริมหัตถกรรมจักสานอำเภอพนัสนิคมไปสู่การท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ ใน 4 ประการ คือ 1) การอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมประเพณีท้องถิ่น อย่างยั่งยืน 2) การเพิ่มคุณค่า สร้างความโดดเด่นและแปลกใหม่ 3) เทคนิคการตลาด และ 4) การปลุกจิตสำนึกให้เห็นความสำคัญวัฒนธรรมประเพณีของท้องถิ่น

            ทั้งนี้ เป็นการใช้หลักการบริหารจัดการ และการเพิ่มคุณค่าของทรัพยากรท่องเที่ยว มาผสมผสานกับแนวความคิดในเชิงสร้างสรรค์