วิเคราะห์สัมมสนญานในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
สัมมสนญานในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาทโดยสภาวะ หมายถึง ปัญญาที่ย่อธรรมทั้งหลาย ซึ่งมีสภาวะที่สูงมาก คือ มีปัญญาที่ย่อธรรมทั้งหลายทั้งที่เป็นอดีต อนาคต และปัจจุบัน การกำหนดสภาวะธรรมที่ปรากฏในขันธ์ 5 อันเกิดจากสัมผัสทั้งอายตนะภายนอก ภายใน ทั้งในสัญญา เจตนา ตัณหา วิตก วิจาร ในรูป รส กลิ่น เสียง ธรรมารมณ์ หรือสภาวะธรรมที่ปรากฏในธาตุ กสิณ อาการ 32 ปสาท อารมณ์ ธาตุ อินทรีย์ ในภพที่หยาบ ปานกลาง ละเอียด แม้ในฌาณ สมาบัติ ในปฏิจจจสมุปบาทที่ควรรู้ยิ่ง และเข้าถึงอริยสัจ 4 อีกทั้งสภาวธรรมในการพิจารณาความไม่เที่ยง 50 อาการ (อนิจจานุปัสสนา) การพิจารณาเห็นทุกข์ 125 อาการ (ทุกขานุปัสสนา) การพิจารณาเห็นอนัตตา 25 อาการ (อนัตตานุปัสสนา) รวม 200 อาการ การพิจารณาความเบื่อหน่าย (นิพพิทานุปัสสนา) การพิจารณาเห็นความคลายกำหนัด (วิราคานุปัสสนา) การพิจารณาเห็นความดับ (นิโรธานุปัสสนา) การพิจารณาเห็นความสละคืน (ปฏินิสสัคคานุปัสสนา) ว่าเป็นที่ควรรู้ยิ่ง หรือกล่าวตรง ๆ ว่า สัมมสนญาณมีทั้งสมถะและวิปัสสนาที่อาศัยกันและกันได้อย่างสมบูรณ์ สัมมสนญานในการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา เมื่อทำตามขั้นตอนที่กล่าวมาอย่างถูกต้องแล้ว จักสามารถหยั่งลงสู่สัมมัตตนิยามจักทำให้แจ้งโสดาปัตติผล สกทาคามิผล อนาคามิผล หรืออรหัตตผลได้ ส่วนในคัมภีร์วิสุทธิมรรค และบททบทวนเอกสารงานวิจัยมีความสอดคล้องกันทั้งสิ้น
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
นฤมล อภินิเวศ. (2558). ศึกษาปัญญารู้แจ้งสภาวะรรมปัจจุบันขณะในการเจริญวิปัสสนาภาวนา(วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระครูสุวรรณธีรวงศ์ (ทองดี ธีรวํโส). (2558). ศึกษาเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างตีรณปริญญากับวิปัสสณาญาณในการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา(วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระธรรมวชิรเมธี (มีชัย วีรปญฺโญ). โพชฌงค์ องค์ธรรมให้ตื่นรู้จากนิทราคืออวิชชา. กรุงเทพฯ: ประยูรสาส์นไทยการพิมพ์.
พระพุทธโฆสเถระ. (2554). วิสุทธิมรรค. สมเด็จพระพุฒาจารย์ อาจ อาสถมหาเถร แปลและเรียบเรียง. (พิมพ์ครั้งที่ 6). กรุงเทพฯ: ธนาเพรส.
พระมหาประทีป สุขเสน และ วิโรจน์ คุ้มครอง. (2566). ฌานในฐานะเป็นบาทฐานของการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา. วารสารนวัตกรรมการจัดการศึกษาและการวิจัย, 5(6), 1337–1346.
พระมหาลือชา หิตภทฺโท (วิทิตภัทรภาคย์). (2560). ศึกษากระบวนการของญาณในคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท(วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระสัทธัมมโชติกะ ธัมมาจริยะ. (2554). ปรมัตถโชติกะ ปริเฉทที่ 9 เล่ม 2 วิปัสสนากรรมฐาน. (พิมพ์ครั้งที่ 6). กรุงเทพฯ: ทิพยวิสุทธ์.
พระโสภณมหาเถระ (มหาสีสยาดอ). (2562). วิปัสสนาชุนี หลักการปฏิบัติวิปัสสนา (ฉบับสมบูรณ์). กรุงเทพฯ: สาละพิมพการ.
พระสุจินตนินท หนูชูสีห์สกุล. (2568). วิเคราะห์สัมมัปปธาน 4 เพื่อการบรรลุธรรม. วารสารนวัตกรรมการจัดการศึกษาและการวิจัย, 7(1), 149–158.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกฉบับภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
แม่ชีนนทพร โสภณ. (2560). ศึกษาการปิดกั้นอบายภูมิของพระโสดาบันในคัมภีร์พุทธศาสนาเถรวาท(วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต). มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ.ปยุต.โต). พุทธธรรม ฉบับปรับขยาย. (พิมพ์ครั้งที่ 56). กรุงเทพฯ: สหธรรมิก.
Damnoen, S., & Somruay Pindon, P. P. (2025). A Synthesis of Buddhist Principles based on King’s Philosophy towards Sufficiency Agricultural Learning for Community Self-Reliance. Journal of Educational Management and Research Innovation, 7(1), 1–12.
Klomkul, L., Damnoen, S., Sawasdee, U., & Wilairadtanakun, A. (2023). Network Development of Buddhist Communication Innovative Space for Media Literacy of Thai Youths. Journal of Namibian Studies: History Politics Culture, 35, 919-935.
