การพัฒนาความรอบรู้ทางเทคโนโลยีเพื่อความมั่นคงทางรายได้ สุขภาพ และการใช้ชีวิตในสังคมผู้สูงอายุบนฐานวิถีชีวิตใหม่

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสำรวจและอธิบายทักษะการใช้งาน ความรอบรู้ทางเทคโนโลยี และความสามารถในการจัดการกับการใช้ชีวิตประจำวันแบบฐานวิถีชีวิตใหม่ ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยีของผู้สูงอายุและผู้ที่จะก้าวสู่วัยผู้สูงอายุ และนำไปสร้างรูปแบบการพัฒนาการใช้เทคโนโลยีสร้างรายได้ ดูแลสุขภาพ ดำเนินชีวิตประจำวัน และอยู่ร่วมกันระหว่างรุ่นวัย ใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน โดยใช้การวิจัยเชิงสำรวจ กลุ่มตัวอย่างรวมทั้งสิ้น 1,424 คน จาก 10 จังหวัดทั่วทุกภูมิภาคและกรุงเทพมหานครและปริมณฑล การสัมภาษณ์เชิงลึก กลุ่มผู้สูงอายุและผู้จะก้าวสู่วัยผู้สูงอายุ รวม 29 คน ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียกับการพัฒนาผู้สูงอายุ 22 คน และการวิเคราะห์เอกสาร ที่เผยแพร่บนสื่อออนไลน์ระหว่างเดือนมกราคม ถึง ธันวาคม 2563 นำผลการวิจัยทั้งสามส่วนมาสังเคราะห์สร้างรูปแบบการพัฒนาผู้สูงอายุบนฐานวิถีชีวิตใหม่ และดำเนินการตรวจสอบข้อเสนอโดยผู้ทรงคุณวุฒิ ผลการวิจัยเชิงสำรวจพบว่า กลุ่มตัวอย่างปรับตัวต่อเทคโนโลยีใหม่อยู่ในระดับปานกลาง ใช้งานคล่องแคล่วระดับปานกลาง กลุ่มอายุ 50-59 ปี และกลุ่มอายุ 60-69 ปี มีความรอบรู้ทางเทคโนโลยีระดับปานกลาง ส่วนกลุ่มอายุ 40-49 ปี อยู่ในระดับมาก สามารถใช้ชีวิตแบบฐานวิถีชีวิตใหม่ ด้านการป้องกันตนเองมิให้ติดเชื้อโควิดได้มากที่สุด รองลงมาคือการพักผ่อนหย่อนใจบนสื่อออนไลน์ และการนัดหมายผ่านโทรศัพท์มือถือ สำหรับกลุ่มตัวอย่างที่เป็นกลุ่มเปราะบาง จำนวนครึ่งหนึ่งระบุว่าไม่มีอุปกรณ์เชื่อมต่ออินเทอร์เน็ตเป็นของตนเอง จำนวนครึ่งหนึ่งระบุว่าไม่ใช้อินเทอร์เน็ต ความสามารถใช้เทคโนโลยีอยู่ในระดับน้อยที่สุด มีความรอบรู้ทางเทคโนโลยีระดับน้อย สามารถใช้ชีวิตประจำวันแบบฐานวิถีชีวิตใหม่ด้านการป้องกันตนเองมิให้ติดเชื้อโควิด รองลงมาคือการเปลี่ยนมาพูดคุยผ่านแอปพลิเคชันและดูหนังฟังเพลงออนไลน์บ้าง ผลการวิจัยบ่งชี้ถึงรูปแบบการสร้างรายได้จากการสร้างเนื้อหาบนยูทูบ ติ๊กต็อก เปิดเฟซบุ๊กเพจ การขายสินค้าออนไลน์ทั้งสินค้าทั่วไปและสินค้าที่สร้างจากทรัพยากรในชุมชน การจ้างงานอาชีพอิสระ ผู้สูงอายุมีการใช้สื่อออนไลน์ในเรื่องการงาน แอปพลิเคชันของรัฐ การเงินการธนาคาร ซื้อสินค้าออนไลน์ เข้าถึงข้อมูลสุขภาพออนไลน์ ใช้อุปกรณ์และแอปพลิเคชันดูแลสุขภาพ ใช้แอปพลิเคชันสนทนาพูดคุยกับลูกหลานที่อยู่ห่างไกล สื่อสังคมออนไลน์และเกมเป็นพื้นที่ที่เชื่อมโยงให้ผู้สูงอายุและลูกหลานได้เข้ามาทำกิจกรรมร่วมกัน เช่น ถ่ายคลิป ถ่ายภาพ เพื่อโพสต์ สอนเล่นเกม ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับการส่งเสริมการใช้เทคโนโลยีเพื่อผู้สูงอายุประกอบด้วยหน่วยงานรัฐ องค์กรสาธารณะประโยชน์ สื่อ บริษัทธุรกิจ นักวิชาการ โดยมีบทบาท ได้แก่ การดำเนินงานตามนโยบายรัฐ ให้การศึกษา สร้างเสริมศักยภาพ ให้การดูแลผู้สูงอายุ สร้างสรรค์นวัตกรรมเพื่อผู้สูงอายุ สร้างแรงบันดาลใจ ส่งเสริมด้านการสร้างรายได้ การสร้างองค์ความรู้ ติดตาม และผลักดันนโยบายเพื่อผู้สูงอายุ งานวิจัยมีข้อเสนอรูปแบบการพัฒนาและส่งเสริมการนำเทคโนโลยีมาใช้เพื่อเตรียมความพร้อมสังคมผู้สูงอายุฐานวิถีชีวิตใหม่ 4 รูปแบบ ได้แก่ 1) สถาบันสูงวัยเพื่อความมั่นคงทางรายได้ด้วยตนเองจากเทคโนโลยี 2) สูงวัยไลฟ์สเปียร์เพื่อสร้างการรวมรวมกลุ่มส่งเสริมพัฒนาผู้สูงอายุ 3) สูงวัยไปด้วยกันไม่ทิ้งกันเพื่อช่วยเหลือสร้างความเข้มแข็งและลดความเปราะบางของผู้สูงอายุกลุ่มเปราะบาง 4) สูงวัยสมาร์ตลีฟวิง ระบบช่วยเหลือฉุกเฉินให้ผู้สูงอายุภาวะพึ่งพิงได้รับการรักษาทันท่วงที