พุทธทรรศนะในสื่อศิลปะการแสดงไทยร่วมสมัย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาเนื้อหา รูปแบบการสร้างสรรค์งาน รวมทั้งพุทธทรรศนะที่สะท้อนผ่านการนำเสนอของสื่อละครเวที ละครโทรทัศน์ และภาพยนตร์ โดยใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพ คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเฉพาะเจาะจงจำนวน 30 ชิ้นงาน (สื่อละ 10 ชิ้นงาน) ผลการวิจัยพบว่า 1) เสรีภาพในการสร้างงานและธรรมชาติของสื่อมีผลต่อ “ความสร้างสรรค์” และ “วิธีถ่ายทอดธรรมะ” กล่าวคือ สื่อละครเวทีให้ความสำคัญกับการทดลองและความคิดสร้างสรรค์มากที่สุด รองลงมาคือภาพยนตร์ ในขณะที่โทรทัศน์มีข้อจำกัดมากกว่าสื่ออื่น ๆ ส่งผลให้มักใช้รูปแบบนำเสนอซ้ำ ๆ ด้วยวิธีการสอนแบบตรงไปตรงมา ตรงข้ามกับละครเวที ที่มักเลือกวิธี “สอนแบบไม่สอน” ส่วนสื่อภาพยนตร์จะให้ความสำคัญกับการนำเสนอสาระธรรมในแบบผสมผสาน 2) ในภาพรวม สื่อเลือกนำเสนอธรรมะระดับ “จริยธรรม” มากกว่าระดับ “สัจธรรม” โดยเน้นที่ฆราวาสธรรม หรือโลกียธรรม (เรื่อง บาป บุญ ศีล และ กฎแห่งกรรม) สื่อที่นิยมแสดงธรรมะแนว “จริยธรรม” มากที่สุดได้แก่ “ละครโทรทัศน์” ซึ่งต่างจากละครเวที ที่มักถ่ายทอดประเด็นธรรมะได้หลากหลายและก้าวไปถึงธรรมะขั้น “โลกุตรธรรม” ในขณะที่ภาพยนตร์ จะนำเสนอธรรมะทั้งสองระดับ 3) ผู้สร้างสื่อแสดงทัศนคติทั้งทางบวกและทางลบต่อพุทธศาสนา โดยสื่อที่นำเสนอด้วยทัศนคติทางบวกมากที่สุด คือ ภาพยนตร์ ซึ่งนิยมถ่ายทอดผ่านเรื่องราวของบุคคล (ผู้เป็นตัวแทนพุทธศาสนา) ไปในทางสร้างความศรัทธาให้แก่ผู้ชม ตรงข้ามกับสื่อละครเวที ที่มักแสดงทัศนคติทางลบ ด้วยการตั้งคำถาม นำเสนอการตีความแบบใหม่ต่อความเชื่อเดิม ๆ รวมไปถึงการวิจารณ์และเสียดสีจุดด่างพร้อยในพุทธศาสนา ทั้งนี้ เป็นไปเพื่อกระตุ้นการศรัทธาด้วยปัญญา
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
กฤษดา เกิดดี (2547). ประวัติศาสตร์ภาพยนตร์ : การศึกษาว่าด้วย 10 ตระกูลสำคัญ. พิมพ์ครั้งที่ 3. กรุงเทพฯ: พิมพ์คำ.
กาญจนา แก้วเทพ. (2542). ผี พุทธ พราหมณ์และสื่อ. ใน กิตติ กันภัย (บก.), สื่อกับศาสนา. (น. 8-41) กรุงเทพฯ: ภาควิชาการสื่อสารมวลชน คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
---------------------. (2552). การวิเคราะห์สื่อ : แนวคิดและเทคนิค. กรุงเทพฯ: ภาพพิมพ์.
ชยพล สุทธิโยธิน, และ สันติ เกษมสิริทัศน์. (2548). เอกสารการสอนชุดวิชาการสร้างสรรค์รายการ โทรทัศน์หน่วยที่ 6-10. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
ณฐภรณ์ รัตนชัยวงศ์. (2560). เอกสารประกอบการสอน รายวิชา การเขียนบทละครเวที. กรุงเทพฯ: คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา.
ปนัดดา ธนสถิตย์ (2531). ละครโทรทัศน์ไทย. กรุงเทพฯ: ภาควิชาการสื่อสารมวลชน คณะนิเทศศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
พระ ว.วชิรเมธี. (27 มีนาคม 2560). สัมภาษณ์.
พระพรหมคุณาภรณ์. (2555). พุทธธรรม ฉบับปรับขยาย. พิมพ์ครั้งที่ 32. กรุงเทพฯ: กองทุน ป.อ. ปยุตฺโต เพื่อเชิดชูธรรม.
------------------------. (2551). เชื่อกรรม รู้กรรม แก้กรรม. กรุงเทพฯ: พิมพ์สวย.
พระไพศาล วิสาโล. (2546). พุทธศาสนาไทยในอนาคต แนวโน้มและทางออกจากวิกฤต. กรุงเทพฯ: มูลนิธิสดศรี-สฤษดิ์วงศ์ และเครือข่ายชาวพุทธเพื่อพระพุทธศาสนาและสังคมไทย.
พระมหาสมบูรณ์ วุฑฺฒิกโร. (2558). วรรณกรรมพระพุทธศาสนาในสังคมยุคใหม่. วันที่เข้าถึงข้อมูล 20 เมษายน 2560 แหล่งที่มา https://www.mcu.ac.th/article/detail/515
พระสุรศักดิ์ จรณธัมโม. (29 กันยายน 2564). สัมภาษณ์.
พุทธทาสภิกขุ. (2504). แก่นพุทธศาสน์. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์สุขภาพใจ.
----------------. (2552). คู่มือมนุษย์. กรุงเทพฯ : กรมศาสนา กระทรวงวัฒนธรรม.
มัทนี รัตนิน. (2546). ความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับศิลปะการกำกับการแสดงละคอนเวที. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
วิทยา และ วราพรรณ ทรัพธนอุดม. (29 กันยายน 2564). สัมภาษณ์.
สดใส พันธุมโกมล. (2550). ประเภทละคร. ใน นพมาส แววหงส์ (บก.), ปริทัศน์ศิลปการละคร. กรุงเทพฯ: โครงการเผยแพร่ผลงานวิชาการ คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
เสาวนุช ภูวณิชย์. (อัดสำเนา) (ม.ป.ป.). เอกสารประกอบการสอนวิชาการอ่านออกเสียงและตีความหมาย. กรุงเทพฯ: คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
Dirks, Tim. Main Film Genres. Retrieved April 26, 2017, from https://www.filmsite.org/genres.html
Stokes, J. (2013). How to Do Media and Cultural Studies. London: Sage.
Rush, David. (2005). A Student Guide to Play Analysis. Southern Illinois University Press.
Wilson, Edwin & Goldfarb, Alvin. (2016). Theatre: The Lively Art (9th ed.). Boston: McGraw-Hill Education.
