วิวัฒนาการของรายการสาระความรู้และรายการบันเทิงทางโทรทัศน์ไทย

บทคัดย่อ

งานวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) วิวัฒนาการของกลุ่มรายการประเภทสาระความรู้ทางโทรทัศน์ และ 2) วิวัฒนาการของกลุ่มรายการประเภทบันเทิงทางโทรทัศน์ แนวคิดที่ใช้ในการศึกษา ประกอบด้วยแนวคิดเกี่ยวกับการจัดแบ่งประเภทเนื้อหารายการโทรทัศน์ แนวคิดเกี่ยวกับรายการสาระความรู้ และแนวคิดเกี่ยวกับรายการบันเทิง การวิจัยเชิงประวัติศาสตร์ครั้งนี้ใช้การศึกษาเอกสาร การสัมภาษณ์ผู้ผลิตรายการ 28 ท่าน และนำเสนอด้วยการพรรณนาเพื่ออธิบายถึงประวัติและพัฒนาการของรายการโทรทัศน์ ผลการวิจัยพบว่า วิวัฒนาการของรายการสาระความรู้เป็นที่ประจักษ์ชัดทั้งในแง่คุณภาพและปริมาณ ในแง่คุณภาพนั้น รายการสาระความรู้มีเนื้อหาที่หลากหลายมากยิ่งขึ้น ไม่จำกัดอยู่เพียงแค่การให้ความรู้ แต่ยังกระตุ้นความคิดให้เกิดขึ้นกับผู้ชม ผลักดันประเด็นทางสังคมให้เกิดการรับรู้และเห็นความสำคัญ ผ่านวิธีการเล่าเรื่องที่มีสุนทรียภาพทั้งด้านภาพและเรื่องราว ในแง่ปริมาณรายการสาระความรู้จำนวนหนึ่งได้พัฒนาเติบโตไปสู่การมีสถานีโทรทัศน์เพื่อการศึกษา ขณะที่สถานีโทรทัศน์ประเภทฟรีทีวีให้พื้นที่รายการสาระความรู้มากขึ้นกว่าในอดีต รวมถึงการเกิดขึ้นของสถานีเคเบิลทีวีช่องสารคดีของคนไทยโดยเฉพาะ ตลอดจนการเพิ่มขึ้นของทีวีดิจิตอล ปรากฏการณ์เหล่านี้ถือเป็นนิมิตหมายที่ดีสำหรับโอกาสในการเรียนรู้เพื่อก่อให้เกิดความเข้าใจในตนเองและสังคมรอบข้าง อันเป็นหัวใจสำคัญของรายการประเภทสาระความรู้ สำหรับประวัติและพัฒนาการของรายการบันเทิงนั้น การผสมผสานเพื่อให้เกิดความหลากหลายเป็นวิธีการหนึ่งที่ทางผู้ผลิตพยายามปรับเปลี่ยนเพื่อให้ความบันเทิงเป็นที่ถูกใจของผู้ชมโทรทัศน์มากที่สุด รูปแบบหลายการบางลักษณะลดน้อยลงและหายไปจากจอโทรทัศน์ ผู้ผลิตรายการต้องปรับตัวเพื่อสร้างสรรค์รายการให้น่าสนใจมากยิ่งขึ้นท่ามกลางผู้ผลิตที่มีจำนวนมากขึ้นเช่นกันทั้งภายในอุตสาหกรรมโทรทัศน์ด้วยกันเองและข้ามยังไปสื่อออนไลน์