กระบวนการปรับแปลงความหมายของ “เหล้า” ในพิธีกรรมงานศพ

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนําเสนอสถานภาพของพิธีกรรม งานศพและกระบวนการปรับแปลงความหมายของ “เหล้า” ใน พิธีกรรมงานศพของชุมชนบ้านดง เนื้อหาต่างๆ ที่ปรากฏในบทความ เป็นข้อมูลและองค์ความรู้จากการศึกษาโครงการงานศพงดเหล้าของ ชุมชนบ้านดง อ.สบปราบ จ.ลําปาง โดยเป็นข้อมูลส่วนหนึ่งจาก งานวิจัยเชิงคุณภาพเรื่อง “กระบวนการสื่อสารเพื่อปรับแปลงความหมาย ในพิธีกรรมงานศพ” ผู้เขียนเก็บข้อมูลจากผู้ที่เกี่ยวข้องในชุมชน บ้านดง ผ่านการพูดคุยอย่างไม่เป็นทางการ การสนทนากลุ่ม การสัมภาษณ์ เชิงลึก การวิเคราะห์เอกสาร รวมถึงการสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วม และการสังเกตการณ์แบบไม่มีส่วนร่วม

            ผลการศึกษาพบว่า

1. สถานภาพของพิธีกรรมงานศพในระยะที่ 1 เป็น พื้นที่ของปัจเจกและเป็นชุดสัญญะเพื่อแสดงฐานะหน้าตา ของเจ้าภาพงานศพ


2. สถานภาพของพิธีกรรมงานศพในระยะที่ 2 เป็น พื้นที่ของชุมชนและเป็นชุดสัญญะเพื่อแสดงความเอื้ออาทร ต่อเจ้าภาพงานศพและความร่วมมือของชุมชน


3. สถานภาพของพิธีกรรมงานศพในระยะที่ 3 ยังคง เป็นพื้นที่ของชุมชนและเป็นชุดสัญญะแสดงความเอื้ออาทร และความร่วมมือของชุมชน และยังมีบทบาทหน้าที่เพิ่มขึ้น ในฐานะสัญญะเพื่อแสดงอัตลักษณ์ “ชุมชนปลอดเหล้า”


4. กระบวนการปรับแปลงความหมายของเหล้าใน โครงการงานศพงดเหล้า ประกอบด้วยการประนีประนอม กับความหมายโดยนัยของเหล้าในฐานะสิ่งตอบแทน ผู้มาร่วมงานและสิ่งเชื่อมโยงผู้คน การรื้อถอนมายาคติ ของเหล้าและงานศพในฐานะสัญญะและชุดสัญญะเพื่อ แสดงฐานะหน้าตาทางสังคมของปัจเจก และการเปลี่ยน ความหมายของพื้นที่พิธีกรรมงานศพจากการเป็นพื้นที่ ของปัจเจกมาเป็นพื้นที่ของชุมชน


5. แนวคิดสนับสนุนให้กระบวนการปรับแปลง ความหมายของเหล้าเกิดขึ้นคือการเปลี่ยนมุมมองใหม่ จากการเน้นจุดยืนของเจ้าภาพงานศพ (ต้องรับรองแขก ให้ดีที่สุด) มาที่การปรับจุดยืนของแขกผู้มาร่วมงาน (ควรเห็นใจเจ้าภาพ)