Intergenerational Digital Communication: Dynamics in Fostering Digital Citizenship
Main Article Content
Abstract
Each generation has distinct shared experiences shaping their values and worldviews, leading to differences in digital communication. This article explores these differences among Thailand's digital generations, utilizing the concept of "digital citizenship." A review of related studies is conducted to illustrate the current state of digital citizenship, examine challenges in intergenerational interactions and communication, and identify necessary knowledge gaps for developing digital citizenship. Digital citizenship related to self-development and relationships has been widely studied, especially regarding digital literacy and digital communication. Intergenerational connections are found to both promote and diminish digital citizenship. However, studies on self-respect, respect for others, and self-protection reflects issues stemming from a lack of digital citizenship, such as cyberbullying, online hate speech, and differences in valuing rights, responsibility, and security. While some studies propose digital empathy and resilience as development approaches, they remain limited to certain generations. Therefore, digital citizenship development should emphasize intergenerational relationships to understand the roles of each generation in solving problems, promoting digital citizenship, and building a creative online culture, aiming to reduce communication disparities and create a strong digital society.
Article Details

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
References
กรกมล ศรีวัฒน์. (2563, 25 มิถุนายน). This is my Generation. This is our Generation เข้าใจวัยที่แตกต่างเพราะเราเติบโตจากโลกที่ต่างกัน. The Potential. วันที่เข้าถึงข้อมูล 15 มกราคม 2565 แหล่งที่มา https://thepotential.org/social-issues/generation-gap/
กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์. (2564ก, กุมภาพันธ์). Digital Empathy เพราะโลกใบนี้ไม่ได้มีแค่ (พวก) เรา. วันที่เข้าถึงข้อมูล 15 มกราคม 2565 แหล่งที่มา https://www.thaimediafund.or.th/จดหมายข่าวคณะอนุกรรมกา/
กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์. (2564ข, 25 มีนาคม). ผลสำรวจสถานการณ์การรู้เท่าทันสื่อ สารสนเทศ และดิจิทัลของประชาชนไทย ปี พ.ศ. 2563 – 2564. วันที่เข้าถึงข้อมูล 15 มกราคม 2565 แหล่งที่มา https://www.thaimediafund.or.th/
ผลสำรวจสถานการณ์การรู้/
กุลภัสสร กาญจนภรางกูร. (2561). มุมมองโทรทัศน์ดิจิทัลกับการเปิดรับสื่อของคนเจเนอเรชั่นวาย. วารสาร มทร.อีสาน ฉบับมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์, 5(2), 157-170.
โครงการสุขภาพคนไทย. (2559). ทำความรู้จักคนต่างรุ่นต่าง “เจเนอเรชัน”. สุขภาพคนไทย 2559 (น. 10-11). สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล. วันที่เข้าถึงข้อมูล 15 มกราคม 2565 แหล่งที่มา https://ipsr.mahidol.ac.th/ipsrbeta/FileUpload/PDF/454-ThaiHealth2016-TH.pdf
จิราณีย์ พันมูล และประพันธ์ โพธิ์พูลพรหม. (2564). สถานการณ์การเข้าถึงสื่อ การรับรู้ข่าวปลอม และผลกระทบจากการใช้สื่อของผู้สูงอายุชุมชนเขตเมืองในชีวิตวิถีใหม่. วารสารการบริหารนิติบุคคลและนวัตกรรมท้องถิ่น, 7(8), 171-184.
ชนัญสรา อรนพ ณ อยุธยา, การดา ร่วมพุ่ม, และมาโนช ชุ่มเมืองปัก. (2563). “นิเวศสื่อ” เพื่อพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์. วารสารสหวิทยาการสังคมศาสตร์และการสื่อสาร, 3(2), 147-169.
ชันยนันต์ สมถวิลผ่องใส, ไชยอนันต์ ตรีไพบูลย์, ทวีศักดิ์ แสงเงิน, ปิ่นปินัทธ์ นฤนากบุญทรัพย์ และเกษมศรี วรวัสสิริ. (2565). เฟซบุ๊ก: ความเสี่ยงของเครือข่ายสังคมออนไลน์ยุคดิจิทัล. วารสารรัชตภาคย์, 16(44), 461-470.
ฐิตินันท์ ผิวนิล. (2564). มารยาทดิจิทัล: ข้อกำหนดในการสื่อสารออนไลน์ที่พลเมืองดิจิทัลไทยควรตระหนัก. วารสารวิชาการ กสทช., 5(5), 402-418.
ณัฐพล ม่วงทำ. (2564, 17 ธันวาคม). The Survival Hacks รวมเทคนิคพาธุรกิจ SME รอดและรุ่ง 2022 จาก MI Group. การตลาดวันละตอน. วันที่เข้าถึงข้อมูล 30 มีนาคม 2565 แหล่งที่มา https://www.everydaymarketing.co/knowledge/the-survival-hacks-for-sme-2022-mi-group/
ดนุลดา จามจุรี. (2563). การออกแบบการเรียนรู้. บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ. วันที่เข้าถึงข้อมูล 30 มีนาคม 2565 แหล่งที่มา http://www.curriculumandlearning.com
ธนพงศ์ ภูผาลี, ปภาวรินทร์ ผาพิมพ์, วโรพิฉัตร วงษา, และธารินี ศรีศักดิ์นอก. (2564). การสำรวจโฆษณาที่เข้าข่ายไม่ถูกต้องตามกฎหมายของผลิตภัณฑ์เสริมอาหารแสดงสรรพคุณลดน้ำหนักบนเว็บไซต์ร้านค้าออนไลน์แห่งหนึ่ง. Thai Bulletin of Pharmaceutical Sciences, 16(1), 31-43.
โธมัส กวาดามูซ. (2564). วัคซีนเพื่อรับมือปัญหา: การศึกษาภูมิคุ้มกันในโลกดิจิทัล (Digital Resilience) และ Cyberbullying ของกลุ่มนักเรียนระดับมัธยมศึกษาใน 5 ภูมิภาคของประเทศไทย. รายงานวิจัย. กองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์.
นภาวรรณ อาชาเพ็ชร, มัณฑนา ภาคสุวรรณ และภควิชญ์ ดำรงเกียรติศักดิ์. (2564). การแบ่งปันข้อมูลลูกบนโซเชียลมีเดีย สิทธิเด็กที่พ่อแม่มองข้าม. วารสารบริหารธุรกิจและศิลปศาสตร์ ราชมงคลล้านนา, 9(2), 131-146.
นุดี หนูไพโรจน์. (2565). พฤติกรรมการใช้สื่อออนไลน์เพื่อขายสินค้าและภาวการณ์รู้เท่าทันสื่อของเจ้าของร้านค้าออนไลน์วัยนักศึกษา. วารสารกองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์, 1(1), 22-53.
นุดี หนูไพโรจน์ และ ชวพร ธรรมนิตยกุล. (2563). ตัวบ่งชี้การรู้เท่าทันสื่อและสารสนเทศและดิจิทัลเพื่อส่งเสริมความเป็นพลเมืองในระบอบประชาธิปไตยระดับมัธยมศึกษา. วารสารนิเทศศาสตร์ปริทัศน์, 24(1), 146-163.
บุษบา สุธีธร. (2564). ผลกระทบของสื่อสังคมที่มีต่อวัยรุ่น. วารสารการประชาสัมพันธ์และการโฆษณา, 14(1), 34-48.
แบรนด์บุฟเฟต์. (2563, 24 ตุลาคม). ระวังช้อปปิ้งออนไลน์ ผู้สูงอายุกดสั่งซ้ำ ๆ สูญเงินล้านใน 6 เดือน. วันที่เข้าถึงข้อมูล 30 มีนาคม 2565 แหล่งที่มา https://www.brandbuffet.in.th/2020/10/aging-society-ecommerce-japanese-case-study/
ปวรรัตน์ ระเวง และพนม คลี่ฉายา. (2561). การรู้เท่าทันสื่อดิจิทัลของผู้ฟังรายการพอดแคสต์. วารสารนิเทศศาสตร์, 36(3), 59-76.
ปาณิภา สุขสม. (2563). การแชร์ข้อมูลส่วนตัวลูกของพ่อแม่กับคุณค่าความเป็นส่วนตัวของเด็กในสื่อสังคมออนไลน์. วารสารวิชาการ กสทช., 4(4), 112-129.
พนม คลี่ฉายา. (2563). ความผูกพัน ความเสี่ยงจากการใช้สื่อสังคมออนไลน์และความรอบรู้ทางดิจิทัลและการรู้เท่าทันของประชาชน. วารสารนิเทศศาสตร์, 38(3), 1-16.
พรรษาสิริ กุหลาบ. (2563). แนวทางการจัดการกับการแพร่กระจายข่าวลวง ข้อมูลผิดพลาด และข้อมูลบิดเบือนทางสื่อออนไลน์: องค์ความรู้และบทเรียนจากต่างประเทศ. วารสารนิเทศศาสตร์ปริทัศน์, 24(3), 7-24.
พิทักษ์ศักดิ์ ทิศาภาคย์, ชนัญสรา อรนพ ณ อยุธยา, และ วีระเทพ ปทุมเจริญวัฒนา. (2562). การพัฒนาตัวบ่งชี้การรู้เท่าทันสื่อ สารสนเทศและเทคโนโลยีดิจิทัลเพื่อส่งเสริมความเป็นพลเมืองประชาธิปไตยของผู้สูงอายุในประเทศไทย. วารสารการสื่อสารมวลชน, 7(1), 147-190.
ภูริตา สายะวารานนท์ และปณิตา วรรณพิรุณ. (2561). การเสริมสร้างทักษะความเข้าใจและใช้เทคโนโลยีดิจิทัลสำหรับเจนเนอเรชั่นซีโดยการเล่าเรื่องด้วยสื่อดิจิทัล. วารสารเทคโนโลยีสื่อสารมวลชน มทร.พระนคร, 3(1), 72-86.
มนวิภา วงรุจิระ. (2561). การเข้าถึงเนื้อหาสื่อใหม่ที่ไม่เหมาะสมของเด็กและเยาวชน. วารสารอิเล็กทรอนิกส์การเรียนรู้ทางไกลเชิงนวัตกรรม, 8(2), 248-266.
ยาสมิน ซัตตาร์. (2565). การแสดงออกและการสื่อสารที่แสดงความเกลียดชัง และการอยู่ร่วมบนความแตกต่างจากมุมมองของประชาชน. รายงานผลการศึกษาเบื้องต้น.
วรรณากร พรประเสริฐ, เทียมจันทร์ พานิชย์ผลินไชย, ปกรณ์ ประจันบาน และ น้ำทิพย์ องอาจวาณิชย์. (2563). ตัวบ่งชี้ความเป็นพลเมืองดิจิทัลของนิสิตนักศึกษาในสถาบันอุดมศึกษา. สักทอง : วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ (สทมส.), 26(2), 134-150.
วศยา เอกวิลัย, กุสุมา สุ่มมาตร์, จิราภรณ์ ผันสว่าง และริศร พงศ์สุวรรณ. (2564). การสื่อสารอย่างสันติเพื่อลดความรุนแรงของการใช้ภาษาของเยาวชนไทยในศตวรรษที่ 21. วารสารมหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย วิทยาเขตร้อยเอ็ด, 10(1), 645-655.
วาสนา ดำดี, ทัศนา ทวีคูณ และพัชรินทร์ นินทจันทร์. (2564). ความสัมพันธ์ระหว่างพฤติกรรมการรังแกกันผ่านโลกไซเบอร์กับภาวะซึมเศร้าและพฤติกรรมก้าวร้าวของวัยรุ่นในจังหวัดหนึ่ง เขตพื้นที่ภาคกลาง. วารสารการพยาบาลจิตเวชและสุขภาพจิต, 35(1), 77-90.
วินิจ ผาเจริญ, ภัทรชัย อุทาพันธ์, กรวิทย์ เกาะกลาง และสุรชัย พุดชู. (2564). ความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาของพลเมืองไทยวัยเรียนกับสถานการณ์การเรียนออนไลน์ในยุคไวรัสโควิด-19. วารสารปัญญา ปณิธาน, 6(1), 1-14.
วิโรจน์ สุทธิสีมา, พิมลพรรณ ไชยนันท์ และศศิธร ยุวโกศล. (2562). ตัวบ่งชี้การรู้เท่าทันสื่อ สารสนเทศ และดิจิทัล (MIDL) ระดับบุคคลช่วงวัยทำงานเพื่อส่งเสริมความเป็นพลเมืองประชาธิปไตย. วารสารวิชาการนวัตกรรมสื่อสารสังคม, 7(1), 194-202.
ศิรวัตร ไทยแท้ และปนันดา เลอเลิศยุติธรรม. (2565). กลวิธีความสุภาพในการปฏิเสธการขอร้องของวัยรุ่นต่อผู้สูงอายุที่มีรูปแบบความสัมพันธ์ต่างกันในสังคมไทย. วารสารภาษาและภาษาศาสตร์, 40(1), 110-141.
สุกัญญา สุดบรรทัด. (2561). วิถีแห่งพลเมืองเน็ต. สำนักงานราชบัณฑิตยสภา. วันที่เข้าถึงข้อมูล 30 มีนาคม 2565 แหล่งที่มา http://legacy.orst.go.th/wp-content/uploads/2018/01/วิถีแห่งพลเมืองเน็ต.pdf
สุมาลี วงษ์วิฑิต. (2565). มาตรการทางกฎหมายและการรู้เท่าทันสื่อเพื่อต่อสู้กับข่าวปลอม. วารสารกองทุนพัฒนาสื่อปลอดภัยและสร้างสรรค์, 1(3), 1-28.
เสมอ นิ่มเงิน. (2563, 1 ธันวาคม). Generation กับพฤติกรรมการรับข่าวสารผ่านสื่อต่างๆ. วันที่เข้าถึงข้อมูล 15 มกราคม 2565 แหล่งที่มา https://www.prd.go.th/th/content/category/detail/id/31/iid/5263
สำนักงาน กสทช. (2562). รายงานการสำรวจพฤติกรรมและแนวโน้มการรับชมสื่อภาพเคลื่อนไหวของคนไทย ปี 2562. วันที่เข้าถึงข้อมูล 15 มกราคม 2565 แหล่งที่มา https://www.nbtc.go.th/News/Information/39402.aspx
สำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ [สดช]. (2562) รายงานผลการสำรวจข้อมูลสถานภาพการรู้เท่าทันสื่อและสารสนเทศของประเทศไทย ปี พ.ศ.2562. วันที่เข้าถึงข้อมูล 15 มกราคม 2565 แหล่งที่มา https://itm.eg.mahidol.ac.th/itm/wp-content/uploads/2020/04/MDES-ONDE-MIL-Survey-2019-ภาพรวมประเทศ.pdf
สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม [สพธอ]. (2563). รายงานผลการสำรวจพฤติกรรมผู้ใช้อินเทอร์เน็ตในประเทศไทย ปี 2563. วันที่เข้าถึงข้อมูล 15 มกราคม 2565 แหล่งที่มา https://www.etda.or.th/th/Useful-Resource/publications/Thailand-Internet-User-Behavior-2020.aspx
สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม [สพธอ]. (2564). รายงานผลการสำรวจพฤติกรรมผู้ใช้อินเทอร์เน็ตในประเทศไทย ปี 2564. วันที่เข้าถึงข้อมูล 15 มกราคม 2565 แหล่งที่มา https://www.etda.or.th/th/Useful-Resource/publications/Thailand-Internet-User-Behavior-2021_Slides.aspx
สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม [สพธอ]. (2565). รายงานผลการสำรวจพฤติกรรมผู้ใช้อินเทอร์เน็ตในประเทศไทย ปี 2565. วันที่เข้าถึงข้อมูล 15 มกราคม 2565 แหล่งที่มา https://www.etda.or.th/th/Useful-Resource/publications/iub2022.aspx
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2564). สรุปผลที่สำคัญการสำรวจการมีการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารในครัวเรือน พ.ศ.2564. วันที่เข้าถึงข้อมูล 15 มกราคม 2565 แหล่งที่มา https://www.nso.go.th/sites/2014/DocLib13/ด้านICT/เทคโนโลยีในครัวเรือน/2564/summary_64.pdf
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2565). การสำรวจการมีการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสารในครัวเรือน พ.ศ.2565 (ไตรมาสที่ 3). วันที่เข้าถึงข้อมูล 30 กันยายน 2566 แหล่งที่มา https://www.nso.go.th/nsoweb/storage/survey_detail/2023/20230430131327_66165.pdf
อัจฉรา เอ๊นซ์ และพัชนี เชยจรรยา. (2563). ความต่างบนความเหมือนของดิจิทัลเนทีฟไทย. วารสารนิเทศศาสตร์ มสธ., 10(1), 54-67.
อธิชา วุฒิรังษี. (2561). การรู้เท่าทันสื่อดิจิทัลของผู้สูงอายุ. วารสารสหศาสตร์, 21(1), 90-106.
Chivers, K. (2021, May 26). Digital generations: The technology gap between seniors, parents, and kids. Retrieved January 15, 2022 from https://us.norton.com/internetsecurity-how-to-digital.generations.html
Council of Europe [COE]. (n.d.). Digital Citizenship. Retrieved January 15, 2022 from https://www.coe.int/en/web/digital-citizenship-education/digital-citizenship
Dhamanitayakul, C. and Biggins, O. (2019). Conceptualizing Digital Citizenship for Digital Natives in Thailand. Journal of Communication Arts Review, 23(3), 60-73.